Emevi Camii

Alan Demir Çağı'ndan beri bir ibadet yeridir. Aramiler burada fırtına tanrısı Hadad-Ramman'a bir tapınak inşa etmiştir; Kral Hazael dönemine ait bir taş Şam Ulusal Müzesi'nde günümüze ulaşmıştır. Seleukoslar döneminde kutsal alan muhtemelen Zeus'a, MÖ 64'teki Roma fethinden sonra ise Jüpiter'e adanmış ve Roma Suriyesi'nin en büyük tapınağı olmuştur. 391'de İmparator I. Theodosius burayı Şam Piskoposu'nun makamı olan bir katedrale dönüştürmüştür.

Müslüman fethinden sonra (İngilizce Vikipedi'ye göre 634'te, Almanca Vikipedi'ye göre 636'da) yapının güneydoğu kısmında Müslümanlar için bir namaz yeri düzenlenmiştir. 706'da I. Velid bir cuma camii inşa etmeye karar vermiş, kilisenin büyük kısmını yıktırmış ve karşılığında el konulmuş diğer kiliseleri Hristiyanlara geri vermiştir. Tamamlanma 711'e ya da 715'e, ikincisi halefi Süleyman dönemine tarihlendirilir. İbnü'l-Fakih'e göre 600.000 ile 1.000.000 altın dinar harcanmış ve inşaatta yaklaşık 12.000 kişi çalışmıştır.

1069, 1401 (Timur döneminde, merkezî kubbenin çöktüğü) ve 1893 yangınları ile 1759 depremleri defalarca yeniden inşayı zorunlu kılmıştır; Memlükler, özellikle 1270'ten itibaren Baybars, son derece etkin restoratörlerdi. 1893'ten sonra Osmanlılar harimi dokuz yılda yeniden inşa etmiş, planı büyük ölçüde korumuş ancak özgün süslemeyi yeniden üretmemiştir.[1][2]

Dikdörtgen çevre yaklaşık 97 × 156 metre ölçüsündedir (Almanca Vikipedi'de 157 × 97); dış duvarları Roma tapınak alanının duvarlarıdır. Avlu kuzeyde, 136 × 37 metrelik harim güneyde yer alır; harimde Korint sütunları üzerinde kıble duvarına paralel üç nef bulunur ve bunları daha yüksek merkezî bir transept keser. Bunun üzerinde 1893'ten sonra taştan yeniden yapılan Kartal Kubbesi (Kubbetü'n-Nesr) yükselir; yüksekliği 36 metre (İngilizce madde) ya da 45 metreden fazla (Almanca ve Arapça) olarak verilir.

Altın mozaikler bir zamanlar yaklaşık 4.000 metrekarelik bir alanı kaplıyor, insan ya da hayvan figürü içermeksizin manzaraları ve yapıları gösteriyordu; en iyi korunmuş kalıntılar avludadır. Üç minare vardır: kuzey duvarındaki Gelin Minaresi (alt kısmı muhtemelen 9. yüzyıl, tepesi 1174), güneydoğudaki yaklaşık 77 metrelik İsa Minaresi (ana gövdesi 1247, tepesi Osmanlı dönemi) ve güneybatıdaki 1488 tarihli sekizgen Kayıtbay Minaresi.[1][2][3]

Alan Arami, Yunan ve Roma kültlerine, ardından bir Hristiyan katedrali olarak, 8. yüzyıldan itibaren ise kentin Sünni cuma camii olarak hizmet vermiştir. Aynı zamanda bir ilim merkeziydi: İbn Teymiyye 1285'ten itibaren burada ders vermiş, astronom İbnü'ş-Şatır 1332'den 1376'ya kadar muvakkit ve baş müezzin olmuştur. Osmanlılar döneminde 596 çalışanı olan vakfı kentin en büyüğüydü ve hatibi Şam'ın en nüfuzlu görevlilerinden biriydi.

6. yüzyıla uzanan Hristiyan ve Müslüman geleneği, Vaftizci Yahya'nın başını burada konumlandırır; harimdeki bir türbe her iki inanç tarafından da saygı görür. 6 Mayıs 2001'de Papa II. Ioannes Paulus burada dua etmiştir; bu, bir camiye yapılan ilk papalık ziyaretidir. İki türbe Peygamber'in torunu Hüseyin bin Ali'yi anar; Almanca maddeye göre başını barındırdığı söylenen türbe önemli bir Şii ziyaret yeridir. İslam geleneği İsa Minaresi'ni İsa'nın ahir zamanda yeryüzüne inişiyle ilişkilendirir.

Siyasi açıdan cami defalarca bir toplanma noktası olmuştur: 1148'de Haçlılara karşı ve 15 Mart 2011'de Suriye'deki ilk önemli Arap Baharı protestoları için.[1][2]

Üç nef ve bir transepten oluşan planı, Kurtuba ve Kahire'deki el-Ezher dahil Suriye'nin çok ötesindeki camileri biçimlendirmiştir. 2022 tarihli bir çalışma, mozaik taşlarının çoğunun Mısır'da yapıldığı sonucuna varmıştır; tasvirlerin Cenneti mi, Şam'ı mı yoksa bilinen dünyayı mı gösterdiği tartışmalıdır.[1]

Kaynaklar, Hafız Esad'ın emrettiği ve yöntemleri UNESCO tarafından eleştirilen yenilemenin tamamlandığı 1994'ten sonra herhangi bir hasar belgelememektedir. Antik Şam Kenti bütün olarak 2013'ten beri Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi'ndedir.[1][3][4]