Tebke Barajı

Baraj, es-Sevra (Tabka) kentinin hemen kuzeyinde, Rakka'nın yaklaşık 40 km (diğer kaynaklar: 35 ya da 50 km) akış yukarısında yer alır. 4,5 km uzunluğunda, nehir yatağından 60 m yüksekliğinde, tabanda 512 m, kret kısmında 19 m genişliğindedir. İki açıklıklı 250 m'lik bir dolusavak taşkın tahliyesine hizmet eder. Güney uçtaki hidroelektrik santralde her biri 103 MW'a kadar güce sahip sekiz Kaplan türbini bulunur; Almanca Vikipedi kurulu gücü 824 MW olarak verir.

Rezervuar – Almanca Vikipedi'de Esad Gölü olarak adlandırılan Fırat Gölü – yaklaşık 80 km uzunluğunda ve ortalama 8 km genişliğindedir. Potansiyel kapasitesi 11,7 km³ olarak verilir; fiilî kapasitesi ise 447 km²'lik bir yüzeyle 9,6 km³ olarak verilir.[1][2][3]

Bir Fırat barajı ilk kez 1927'de Fransız Mandası döneminde önerilmiştir. Sovyetler Birliği (1957), bir kredi konusunda Batı Almanya (1960) ve yeniden Sovyetler Birliği (1965) ile yapılan anlaşmaların ardından inşaat 1968'de başlamıştır. İnşaat 1973'e (Almanca Vikipedi: 1974) kadar sürmüş; santral 8 Mart 1978'de tamamlanmıştır. Maliyet 340 milyon ABD dolarıydı; bunun 100 milyon ABD doları Sovyet kredisiydi; projede 12.000'e kadar Suriyeli ve 900 Sovyet teknisyeni çalışmıştır. İngilizce Vikipedi'ye göre sular altında kalan vadiden yaklaşık 4.000 Arap ailesi, sınırlar boyunca bir “Arap kuşağı” oluşturmaya yönelik kısmen uygulanan bir plan çerçevesinde yeniden yerleştirilmiştir.

Türkiye bir kuraklık sırasında Keban Barajı'nı doldururken rezervuarın 1974'ten itibaren doldurulması Irak ile bir anlaşmazlığa yol açmış; her iki devlet de sınıra asker göndermiştir. 1975'te Suudi ve Sovyet arabuluculuğuyla bir anlaşmaya varılmıştır.

11 Şubat 2013'te muhalefet güçleri (Almanca Vikipedi: Nusra Cephesi çevresindeki isyancılar), 2014'te ise İslam Devleti barajı ele geçirmiştir. 26 Mart 2017'de bir SDG–ABD operasyonu sırasında ABD bombaları tesise isabet etmiş; kritik ekipman arızalanmış ve baraj işlevini yitirmiştir. Acil bir ateşkesin ardından onarımlar yapılmış ve 29 Mart ile 5 Nisan'da kapaklar açılmıştır; taşkın yaklaşık 3.000 kişiyi yerinden etmiştir. SDG barajı 10 Mayıs 2017'de almıştır. Ocak 2026'da hükümet güçleri denetimi ele geçirmiştir (ar: 17 Ocak akşamı; en, SANA'ya dayanarak: 18 Ocak).[1][2][3]

Planlama hedeflerine yalnızca kısmen ulaşılmıştır: sulanması öngörülen 640.000 hektarın, kısmen alçı taşı bakımından zengin, tuzlanan topraklar ve çöken kanallar nedeniyle 2000'de yaklaşık 124.000 hektarı (%19) sulanmıştır. İngilizce Vikipedi, Türkiye'den gelen su akışının azalması ve bakım eksikliği nedeniyle santralin 800 MW yerine yalnızca 150 MW ürettiğini belirtir. Göl Halep'in en önemli içme suyu kaynağıdır ve balıkçılığı destekler; kıyıları göçmen kuşlar için bir kışlama alanıdır ve Cezirat es-Sevra adası bir doğa koruma alanıdır.

Su basmadan önce alanlar 1963'ten itibaren araştırılmış ve 1971'den itibaren UNESCO'nun desteklediği uluslararası bir kurtarma programı, aralarında Mureybet, Emar ve Ebu Hureyre'nin de bulunduğu 25'ten fazla alanda kazı yapmıştır; Mureybet ve Meskene minareleri taşınmış ve Caber Kalesi korunmuştur.[1][2][3]