Jüpiter Tapınağı, Şam

Demir Çağı'nda Şam, halkı fırtına tanrısı Hadad-Ramman'a tapınan Arami devleti Aram-Şam'ın başkentiydi. İngilizce ve Arapça Vikipedi'ye göre tapınağı bugünkü Emevi Camii'nin yerinde bulunuyordu; Almanca Vikipedi hem görünüşünü hem konumunu bilinmiyor sayar. Bir taş günümüze ulaşmıştır: camide yeniden kullanılmış Mısır üslubunda bir sfenks bulunan bir blok (Almanca Vikipedi) ya da bugün Şam Ulusal Müzesi'nde bulunan Kral Hazael dönemine ait bir taş (İngilizce ve Arapça Vikipedi). Seleukos döneminde Hadad, Zeus ile özdeşleştirilmiştir; İngilizce Vikipedi'ye göre IV. Antiokhos döneminde kutsal alan bir Zeus tapınağı olarak yeniden düzenlenmiştir.

MÖ 64'teki Roma fethinden sonra kült Jüpiter'e aktarılmıştır. Augustus'a ait bir yapı yazıtı genişletmenin başlangıcını tarihlendirir; iç avlu (temenos) MS 14'ten kısa süre sonra, dış avlu (peribolos) ise 1. yüzyılın ortasına kadar tamamlanmıştır. Tapınak Septimius Severus döneminde (193–211) yenilenmiştir. Bilim insanı Mamun Abdülkerim tasarımı Şam doğumlu mimar Apollodoros'a atfeder. Bir yazıt İmparator Iulianus'un (361–363) ziyaretini kanıtlar.

Paganlara yönelik zulüm sırasında I. Theodosius tapınağı Vaftizci Yahya'ya adanmış bir kiliseye dönüştürmüştür; Almanca Vikipedi yıkımdan ve bazı kısımların dönüştürülmesinden söz eder. Müslüman fethinden sonra (Almanca Vikipedi: 634; İngilizce ve Arapça: 635) kilise bir süre kullanımda kalmış; Halife I. Velid 706'da, eski temenosun güney tarafına inşa edilen Emevi Camii'nin yapımını emretmiştir.[1][2][3]

Kompleks, surlarla çevrili iki alandan oluşuyordu: bir pazarı da barındıran dış peribolos ve merkezinde cella ile kült heykelinin bulunduğu iç temenos. Temenosun dört köşesinde Sami geleneğindeki ritüeller için kuleler duruyordu. Ana giriş doğudaydı ve agoradan gelen sütunlu bir caddeyle ulaşılıyordu. Almanca Vikipedi peribolos için 380 × 310 metre, iç avlu için 56 × 97 metre verir; Wulzinger ve Watzinger 1921'de peribolosu yaklaşık 350 × 450 metre olarak ölçmüştür. 4. yüzyılda Roma Suriyesi'nin en büyük tapınağıydı.[1][2][3]

Richard Pococke 1745'te kompleksin bir planını, Josias Porter ise 1855'te evlerin arasında günümüze ulaşan 40 sütunu ya da sütun parçasını gösteren bir plan yayımlamıştır. Arapça Vikipedi'ye göre 2006'dan beri caminin güney kapısının önünde tapınağın kalıntıları ortaya çıkarılmaktadır. UNESCO, Jüpiter Tapınağı'nın geniş kalıntılarını Antik Şam Kenti Dünya Mirası alanındaki görülebilen en eski Roma kanıtları arasında sayar.[1][3][4]

Temenos duvarlarının bazı kısımları bugün caminin dış duvarlarını oluşturur. Dış çevrenin üç girişinin kalıntıları günümüze ulaşmıştır; bunlar arasında Hamidiye Çarşısı ile cami arasındaki, bir sütunlu galerinin iyi korunmuş kısımlarını içeren batı kapısı da vardır; doğuda eksen el-Kaymeriye mahallesine doğru devam eder. Başka parçalar çevredeki evlere, dükkânlara ve hanlara dağılmış durumdadır. Tarihli bir durum raporu mevcut değildir.[1][2][3]