Habeşli Aziz Musa Manastırı

Günümüze ulaşan en eski iki yapı muhtemelen Palmira'dan Şam'a giden yolu koruyan Roma gözetleme kuleleriydi ve manastır bunlardan birinin temelleri üzerinde yükselir. El yazması ve sikke kanıtları, yakındaki kayalıklardaki münzevi mağaralarıyla birlikte 6. yüzyılda kurulduğuna işaret eder. Almanca Vikipedi ilk belgesel kayıt olarak 586'yı verir; İngilizce Vikipedi, Şam eyaletinde Natfa'nın doğusundaki bir “Muşe manastırı”nı anlatan 6. yüzyıla ait bir el yazmasını aktarır. Manastır 14. yüzyılın sonuna kadar bir piskoposluk merkeziydi.

11. ve 12. yüzyıllar bir büyüme dönemiydi: manastır genişletilmiş ve tahkim edilmiş, kilise defalarca boyanmıştır. Yazıtlar kilisenin yeniden inşasını 1058'e tarihlendirir. Büyük kule 12. yüzyılda, muhtemelen 1138 ve 1157 depremlerinden sonra, düzgün yontulmuş taş örgüyle yeniden yapılmıştır. 16. yüzyılda bir başka büyük yeniden inşa izlemiştir; Arapça Vikipedi 1556 yılını verir.

Kaynaklar manastır yaşamının ne zaman sona erdiği konusunda farklı görüştedir. Almanca Vikipedi bunun 17. yüzyılda sona erdiğini söyler; İngilizce Vikipedi ise manastırın 15. yüzyıldan itibaren aralıklı bir faaliyetin ardından 19. yüzyılda terk edildiğini belirtir ve 1838'de alanda Süryani bir nüfus bulunduğunu not eder.[1][2][3]

Yıkık Roma kalesi, uzun süre manastırın tek yapısı olan küçük bir bazilikaya dönüştürülmüştür; keşişler çevredeki mağaralarda yaşıyordu. Kilise freskleri 1058 ile 1208 arasında üst üste üç katman hâlinde yapılmıştır; Arapça Vikipedi bunları 1058 sonrasına, 1090'a ve 1208'e tarihlendirir. Üst katmanların bazı kısımları döküldüğü için üç katmanın da bölümleri görülebilmektedir.

Kulenin özenle yontulmuş taş ve zemin katta tonozlarla yapılan 12. yüzyıldaki yeniden inşası, profesyonel taş ustalarına işaret eder. Yeniden canlanma yeni yapılar getirmiştir: keşişler ve keçiler için doğal mağaralardan yararlanılarak inşa edilen Deir el-Hukab; 1998'den beri yapım aşamasında olan, misafir odaları ve seminer odaları bulunan kadınlar evi Deir el-Hayek; ve vadideki genişletilmiş eski bir garaj.[1][2][3]

Yüzyıllar boyunca küçük bir keşiş topluluğu burada dağ inzivasında yaşamıştır. Manastır 14. yüzyılın sonuna kadar piskoposluk merkezi olarak hizmet vermiş, ardından piskoposluk makamı Hama ve Mardin'e, daha sonra Kudüs ve Şam'a taşınmıştır.

1982'de İtalyan Cizvit Paolo Dall'Oglio Suriye'ye ve yıkık manastıra gelmiş; 1984'te gönüllülerle birlikte manastırı yeniden inşa etmeye başlamıştır. Bugün Humus Başpiskoposu olan diyakoz Jacques Mourad ile birlikte manastır yaşamını yeniden canlandırmıştır. Almanca Vikipedi, Süryani Katolik Kilisesi'nin himayesinde bir manastır topluluğu olarak tanınmayı 1991'e tarihlendirir; İngilizce Vikipedi yeniden kuruluşu 1992'ye tarihlendirir. “Deir Mar Musa el-Habeşi el-Halil Manastır Topluluğu” adını taşıyan topluluk, kadın ve erkeklerden oluşan çift bir topluluktur ve dua ile çalışmanın klasik görevlerine misafirperverlik ve diyaloğu ekler. 2008'de geçici gönüllülerin yanı sıra iki kadın ve beş erkekten oluşan yedi daimi üyesi vardı; Almanca Vikipedi başrahip olarak Cihad Yusuf'u anar.

Odak noktası, özellikle Katolik ve Ortodoks Hristiyanlar arasındaki ekümenizm ile bir kütüphanenin desteklediği Hristiyan–Müslüman diyaloğudur. Kendi kendine yetme çabaları, yarı çöl koşullarında organik tarım yapılan bir merkeze dönüşmüştür. 2007'de Mar Musa'dan iki keşiş Karyateyn yakınındaki Deir Mar Elian manastırını yeniden canlandırmıştır.[1][2][3]

Freskler, Büyük Suriye'de günümüze ulaşan tek eksiksiz ortaçağ kilise süsleme programı ve Suriye resim okulu için temel bir kanıt olarak tanımlanır. Kuleden çıkan çanak çömleğin neredeyse tamamı 14. yüzyıla aittir ve aralarında Çin'den Yuan hanedanı dönemine ait bir Longquan seladon parçası bulunur. 2009'da Royal Ontario Müzesi'nden Robert Mason manastırın yakınında taş halkalar, çizgiler ve mezarlar bulmuş ve bunların Neolitik olabileceğini öne sürmüştür.

Adın kökeni belirsizdir. Manastır Mısırlı bir Çöl Babası olan Kara Musa'ya adanmıştır; ancak bazı yazıtlar peygamber Musa'yı anar ve Kara Musa'ya yapılan atıflar ancak 17. yüzyılda, muhtemelen 15. yüzyılda Habeş keşişlerin gelişinin ardından başlar. Almanca ve Arapça Vikipedi, burada bir mağarada münzevi olarak yaşamış Habeşistanlı bir Musa'dan söz eder.[1][2][3]

1981'de üst terastaki odaların biri hariç tamamı çökmüştü; şapel hâlâ ayaktaydı, boyalı alçısı dökülüyordu, ancak çatısı ve ciboriumu yakacak odun olarak yakılmıştı. Arapça Vikipedi'ye göre restorasyon 1984'ten 1991'e kadar sürmüştür. Kaynaklar yapıların durumu hakkında daha yeni bilgi içermez.[1][3]