Dura Europos Sinagogu

Dura-Europos kenti yaklaşık MÖ 300'de I. Seleukos tarafından Antakya ile Dicle kıyısındaki Seleukeia arasındaki yol üzerinde bir kale olarak kurulmuştur. Partlar kenti MÖ 113'te almış; kent MS 165'ten itibaren, Sasani kralı I. Şapur'un 256'da ya da 256–257'de bir kuşatmanın ardından ele geçirmesine kadar bir Roma sınır kalesi olmuştur. Nüfusu sürgün edilmiş ve kent bir daha kalıcı olarak iskân edilmemiştir.

Sinagog, L7 adasındaki özel bir evden gelişmiştir. Almanca Vikipedi bu evin muhtemelen ikinci yüzyılın sonlarından itibaren ibadet için kullanıldığını belirtirken, kent hakkındaki İngilizce maddede Clark Hopkins'e dayanan kronoloji dönüşümü y. 165–200'e tarihlendirir. Yapı, Aramice bir yazıt ve yazıtlı tavan çinilerinin gösterdiği gibi 244/245'te yeniden düzenlenmiştir; Yunanca bir çini, Yahudilerin ihtiyarı Yedaya oğlu Samuel'i 245'te kurucu olarak anar.

Sasani saldırısından önce Roma garnizonu batı surunu güçlendirmek için sur boyunca uzanan yapıları toprak ve molozla doldurmuş, böylece sinagogun büyük kısmı gömülmüştür. Clark Hopkins yönetimindeki bir Yale ve Fransız ekibi yapıyı 1932'de ortaya çıkarmıştır. Yapının tamamının Yale'e taşınmasına izin verilmemiş, resimler Şam'a götürülmüştür.[1][2][3][4][5]

Ev yaklaşık 15 × 8 m ölçüsündeydi ve yaklaşık 10 × 8 m'lik bir ek yapısı vardı; odalar bir avlunun çevresinde toplanmıştı, ek yapıda ise peristilli bir ön avlu ve toplantı salonu bulunuyordu. Salon 13,65 × 7,68 m ölçüsündeydi ve tavanı yaklaşık 7 m yüksekliğindeydi; Kudüs'e bakan batı duvarında Tevrat dolabı yer alıyordu. Tavan, 234 tanesi ele geçirilen, çiçekleri, meyveleri, hayvanları, kadın yüzlerini ve burç işaretlerini ya da Yunanca ve Aramice yazıtları gösteren boyalı pişmiş toprak çinilerle kaplıydı.

Resimler bir duvar eteğinin üzerinde üç friz hâlinde uzanır ve yaklaşık 7 m'ye ulaşır. Teknik açıdan gerçek fresk değil, sıva üzerine temperadır. Dolgunun eğimi nedeniyle batı duvarı neredeyse tamamen, kuzey ve güney duvarları yaklaşık yarıya kadar, doğu duvarı ise yalnızca dar bir şerit olarak günümüze ulaşmıştır.[1][2]

Yapı, çok dilli bir garnizon kentinin Yahudi topluluğuna hizmet etmiş ve art arda yapılan genişletmelerle küçük bir Yahudi mahallesinin çekirdeği hâline gelmiştir. Sinagogdan gelen yazıtlar ve duvar yazıları Aramice, Yunanca, Orta Farsça ve Partçadır; Farsça olanların çoğu resimlerin üzerine yazılmıştır ve başka yerlerden gelen ziyaretçilerin beğenisini kaydeder. Kullanımı 256'daki gömülmeyle sona ermiştir.

İngilizce Vikipedi'ye göre resimli salon bugün Şam Ulusal Müzesi'nde özgün düzeninde kurulmuş durumdadır; Almanca Vikipedi buna ayrılmış bir odadan söz eder. 2025'te, Esad hükümetinin düşüşünün ardından, yurt dışından gelen bir akademisyen heyeti onlarca yıl sonra ilk kez resimleri görebilmiştir.[1][2][3]

Günümüze ulaşan ve muhtemelen özgün programın yaklaşık %60'ını oluşturan 58 sahne İbranice Kutsal Kitap'tan beslenir: İshak'ın bağlanması, Musa'nın yanan çalının önünde ve İsrailoğullarını Kızıldeniz'den geçirirken, Hezekiel'in görümü, Mordekay ve Ester, Samuel'in Davud'u meshetmesi. Tanrı'nın Eli ilahi müdahaleyi belirtir; İsrailoğulları Roma tarzı kalkanlar ve sancaklarla silahlı bir güç olarak, Buluşma Çadırı bir Roma tapınağı olarak, Harun ise Pers kıyafetiyle görünür. Buluntu, Yahudilikteki tasvir yasağına ilişkin dar yorumları sarsmıştır. Dura-Europos'un 1999'dan beri yer aldığı UNESCO Geçici Liste kaydı, sinagog resimlerini kentin en ünlü eserleri arasında sayar.[1][2][3][5]

Kent düzeyinde: Dura-Europos 2011 ile 2014 arasında IŞİD döneminde yağmalanmış ve büyük ölçüde tahrip edilmiştir; 2015 tarihli uydu görüntüleri alanın %70'inden fazlasının yağmacılar tarafından harap edildiğini göstermiştir. Yapı düzeyinde: İngilizce Vikipedi'ye göre sinagogdan yerinde kalanlar, muhtemelen 2014'te, tahrip edilmiş görünmektedir. Resimler ve yeniden kurulan salon Şam Ulusal Müzesi'ndedir; bugünkü korunma durumları kaynaklarda tanımlanmaz.[1][3][4]