Busra Roma Tiyatrosu

Busra 106'da Roma İmparatorluğu'nun bir parçası ve Arabia eyaletinin başkenti olmuştur. Tiyatronun kesin inşa tarihi bilinmemektedir. İngilizce Vikipedi onu ikinci yüzyılın ikinci çeyreğine ya da ikinci yarısına yerleştirir ve Traianus dönemini olası görür; UNESCO da Traianus'u anar; Arapça Vikipedi ise Hadrianus dönemini (117–138) en olası kabul eder.

Tiyatro, merkez zaten yapılarla dolu olduğundan aslen kent surlarının dışında, Arapça Vikipedi'ye göre kentin güneyinde yer alıyordu. UNESCO, 481 ile 1251 arasında tahkim edildiğini belirtir. Arapça madde evreleri anlatır: İbn Asakir'e göre ilk tahkimat, dış kapıların kapatıldığı ve yapının Mal'abü'r-Rum olarak bilinmeye başladığı Abbasi döneminde yapılmış; Fatımiler döneminde üç kule eklenmiş, 13. yüzyılda ise Eyyubi el-Adil ve oğulları dokuz kule, depolar, bir sarnıç ve bir hendek inşa ettirmiştir.

Arkeolojik çalışmalar 1930'da Fransız Mandası döneminde başlamıştır. 1940'ların sonlarından itibaren İslam dönemi yapıları ve bir su deposunun gizlediği oturma yerleri ortaya çıkarılmış ve Suriye eski eserler müdürlüğü temizlik çalışmalarını 1970'e kadar sürdürmüştür. İngilizce Vikipedi kapsamlı restorasyonu 1947–1970'e tarihlendirir. Kalenin içinde 1975'te bir müze açılmıştır.[1][2][4]

Yerel bazalttan yapılmış cavea 102 m çapındadır; Arapça Vikipedi 22 m yükseklik ile 45,5 m uzunluğunda ve 8,5 m derinliğinde bir sahne verir. Otuz yedi oturma sırası, bu kaynağa göre senatörlere, şövalyelere ve orta sınıfa ve halka ayrılmış kuşaklara bölünmüştür; tonozlu geçitler ve merdivenler üç seviyeye hizmet ediyordu. Sahnenin iki yanındaki yan duvarlara eyalet valisi ve seçkin konuklar için localar yerleştirilmişti.

UNESCO, tiyatronun üst galerisi dahil bozulmadan durduğunu vurgular. Arapça Vikipedi'ye göre Dor ve Korint unsurlarını birleştiren bu sütunlu galerinin sütunları ve saçaklığı hâlâ özgün konumlarında durmaktadır. Sahne duvarı nişlerle ve sahne arkasındaki odalara açılan büyük kapılarla bölümlenmiştir.[1][2][4]

Arapça Vikipedi'ye göre Roma döneminde tiyatroda muhtemelen Yunanca ve Latince komediler ve tragedyalar sahnelenmiştir; yakın tarihli çalışmalar dans ve müzikli dinî gösterileri de varsayar; hayvan dövüşlerine dair kanıt yoktur. Ortaçağda, UNESCO'nun belirttiği gibi Şam yolunu koruyan ve tek bir girişe uzanan ahşap bir köprüyle ulaşılan bir kalenin parçası olmuştur. Daha yakın dönemlerde Arapça Vikipedi tiyatroyu, tarih vermeksizin, Busra Uluslararası Festivali'nin bir mekânı olarak anar.[1][2][4]

Kaynaklar yaklaşık 17.000 kişilik bir kapasite verir; Arapça Vikipedi başka bir yerde yaklaşık 10.000'den ya da 10.000 ila 15.000'den de söz eder. İngilizce Vikipedi tiyatroyu Roma dünyasının en büyük ve en iyi korunmuş tiyatroları arasında sayar ve temizlikten önce içini dolduran kumun onu korumaya yardımcı olmuş olabileceğini öne sürer. UNESCO, tiyatronun sonraki tahkimata dahil edilmesini eşsiz bir mimari başarı olarak görür.[1][2][4]

UNESCO, Antik Busra Kenti'ni 2013'ten beri Tehlike Altındaki Dünya Mirası olarak listelemektedir; İngilizce Vikipedi bu statüyü Temmuz 2018 itibarıyla doğrular. Bu kaynağa göre alan iç savaş sırasında, orada faaliyet gösteren keskin nişancılar dahil yakındaki askerî faaliyetler nedeniyle zarar görmüştür. Tiyatrodaki hasarın niteliği ve boyutu mevcut kaynaklarda tanımlanmaz. UNESCO sayfası, Antik Busra Kenti'ndeki kalıntıların tahrip edilmesine ilişkin Aralık 2015 tarihli bir haberi listeler; kaynaklar ilgili yapıyı belirtmez.[1][4]