SûriyeÇand · Bawerî · Dîrok
Rewşa awarte li SûriyeyêAlîkarî û agahiyên rêwîtiyê

Kronolojî

Sûriye di nav sedsalan de

Bûyerên bi dîrok ji rûpelên bi hûrgilî û tomarên bi dîrok. Dîrokên texmînî hatine nîşankirin.

  1. 8th/7th mill. BCUgarît – Yekem niştecihbûna neolîtîk (dîrok li gorî çavkaniyê diguhere).
  2. c. 6100–5400 BCETil Xelef – Geşbûna çanda Helefê li cih (Wîkîpediya Almanî: n. 6000–5300 B.Z.).
  3. c. 2900 BCMarî – Wek bajarekî nû yê girover li ser Firatê hatiye damezrandin.
  4. nîvê hezarsala 3yem B.Z.Qelata Helebê – Perestgeha xwedayê bahozê Hadad li ser girê ji sedsala 24an B.Z. ve tê bikaranîn.
  5. c. 2300 BCMarî – Ji aliyê Sargonê Akadê ve tê wêrankirin (kronolojiya navîn).
  6. c. 2000 BCPalmîra – "Tedmurî"yek cara yekem di peymanekê de li koloniya bazirganiyê ya Kültepeyê tê binavkirin.
  7. c. 1830 BCMarî – Marî dibe navenda xanedana Amorî ya Lîm.
  8. c. 1765 BCUgarît – Arşîva Mariyê behsa Ugaritê û serdaneke Zimri-Lim dike.
  9. c. 1761–1759 BCMarî – Desteserkirin û wêrankirin ji aliyê Hammurabiyê Babîlê ve.
  10. c. 1600 BCAmrît – Li gorî Wîkîpediya Almanî bajarok ji aliyê Amoriyên ji Erwadê ve hatiye damezrandin; şopên niştecihbûnê digihîjin hezarsala 3yem B.Z.
  11. c. 1400 BCUgarît – Pêşxistina nivîsa bizmarî ya alfabetîk a bi 30 nîşanan.
  12. c. 1350–1315 BCUgarît – Di dema Niqmadduyê II de Ugarit dibe vasalê Hîtîtiyan.
  13. 1194–1185 BCUgarît – Wêrankirina bajêr (daneyên radyokarbon û astronomîk 1192–1190 B.Z. nîşan didin).
  14. 10th/9th c. BCETil Xelef – Guzana dibe navenda Bit Bahiani; Qral Kapara Qesra Rojava ava dike.
  15. 808 BCETil Xelef – Guzana dibe parêzgeheke Asûrî.
  16. 677 BCECebel Eqra – Qralekî Sûrê (Tyre) Baal Zaphon wek şahid ji bo peymanekê bi Asûrê re vedixwîne.
  17. 333 BCAmrît – Îskenderê Mezin li Marathusê; teslîmbûn bi hev re digel Erwadê.
  18. c. 300 BCKinîşta Dura-Europosê – Seleukosê I bajarê Dura-Europos damezrîne.
  19. c. 300 BCDura-Europos – Wek kelehekê Selûkî hatiye damezrandin.
  20. c. 300 BCApamea – Ji aliyê Seleukosê I Nîkator ve wek bajar tê damezrandin.
  21. 219 BCAmrît – Marathus ji Aradosê serbixwe ye.
  22. c. 148 BCAmrît – Ji aliyê Aradosê ve tê talankirin (Wîkîpediya Îngilîzî); Wîkîpediya Almanî dîroka wêrankirinê nenas dihesibîne.
  23. c. 113 BCDura-Europos – Ji aliyê Partan ve tê girtin (Wîkîpediya Almanî: n. 114 B.Z.).
  24. 64/63 BCApamea – Pompeyus kelehê wêran dike; Apamea dibe romayî.
  25. 64 BCEPerestgeha Jûpîter (Şam) – Desteserkirina romayî; ol tê veguhastin bo Jupîter.
  26. 27 BCELeca – Heta 27 B.Z. Romayê Trachonitis daye Hêrodesê Mezin.
  27. c. 14 CEPerestgeha Jûpîter (Şam) – Temenos piştî dawiya serdestiya Augustus zû temam dibe.
  28. 32Palmîra – Terxankirina Perestgeha Bel (di Wîkîpediya Îngilîzî de PZ 32; Wîkîpediya Almanî 32 B.Z. dide).
  29. 32Perestgeha Belê – Terxankirina perestgehê (li gorî Wîkîpediyayên Îngilîzî û Erebî PZ 32; li gorî Wîkîpediya Almanî 32 B.Z.).
  30. c. 34Leca – Piştî mirina Fîlîp herêm tê tevlîkirin nav parêzgeha Sûriyeyê.
  31. c. 70Resafa – Damezrandina muhtemel wek posteyeke pêşîn a romayî (Wîkîpediya Almanî); Wîkîpediya Îngilîzî jixwe kampeke Asûrî ya sedsala 9an B.Z. bi nav dike.
  32. c. 80–120Perestgeha Belê – Avakirina eywanên hewşa perestgehê.
  33. 2nd c.Şanoya Romayî ya Busrayê – Avakirina şanoyê (li gorî Wîkîpediya Îngilîzî û UNESCOyê di dema Trajan de, li gorî Wîkîpediya Erebî di dema Hadrian de).
  34. 106Şanoya Romayî ya Busrayê – Bosra dibe romayî û paytexta parêzgeha Erebistanê.
  35. 114/115Cebel Eqra – Trajan ji erdheja Antakyayê xilas dibe; pereyên bîranînê perestgeha Zeus Kasios nîşan didin.
  36. 115Apamea – Erdhej piraniya bajêr wêran dike; di sedsala 2yem de ji nû ve tê avakirin.
  37. 129Palmîra – Hadrian serdan dike; Palmîra dibe bajarekî azad.
  38. 130Cebel Eqra – Hadrian derdikeve çiyê.
  39. c. 165–200Kinîşta Dura-Europosê – Xaniyekî taybet tê veguherandin bo kinîştê.
  40. 165Dura-Europos – Girtina diyarker a romayî di bin Lucius Verus de.
  41. 193–211Perestgeha Jûpîter (Şam) – Nûkirin di dema Septimius Severus de.
  42. c. 200Bab Şerqî – Deriyê Rojê yê romayî tê avakirin (Wîkîpediya Erebî: di dema Septimius Severus de, di dema Caracalla de temam bûye).
  43. 244/245Kinîşta Dura-Europosê – Qonaxa avakirinê ya dawîn, bi nivîsareke aramî û kerpîçên banî hatiye dîrokkirin.
  44. c. 244–254Kinîşta Dura-Europosê – Wêneyên dîwarî tên çêkirin (kronolojî li gorî Hopkins).
  45. 244Dura-Europos – Qonaxa dawîn a kinîştê, bi nivîsarê hatiye dîrokkirin.
  46. 256–257Kinîşta Dura-Europosê – Dema dîwarê bajêr tê xurtkirin tê veşartin; Sasanî bajar digirin.
  47. 256–257Dura-Europos – Dorpêç û girtin ji aliyê Şapûrê I ve; gelhe tê sirgûnkirin.
  48. 273Palmîra – Piştî serhildaneke nû Aurelianus bajar bi erdê re wekhev dike.
  49. 273Perestgeha Belê – Ji aliyê leşkerên Aurelianus ve tê talankirin, paşê tê tamîrkirin.
  50. c. 312Resafa – Şehadeta Sergius li derveyî kelehê.
  51. mid-4th c.Serjîla – Destpêka niştecihbûnê li gorî Wîkîpediya Almanî.
  52. 363Cebel Eqra – Împerator Julianus derdikeve çiyê û serdana perestgehê dike.
  53. 385–388Perestgeha Belê – Di kampanyaya Maternus Cynegius a li dijî perestgehên Rojhilatê de tê girtin.
  54. 391Mizgefta Emewî – Theodosiusê I Perestgeha Jupîter vediguherîne katedralê.
  55. 459Qalʿat Simʿan – Mirina Şimonê Stûnnişîn; bermahiyên wî tên birin Antakyayê.
  56. 469Çerxên avê yên Hemayê – Mozaîkeke ji Apameyayê ku norekê nîşan dide (Wîkîpediya Almanî 469 B.Z. dide).
  57. 473Serjîla – Mozaîka dîrokkirî di hemamê de (sala 784an a serdema Selûkî).
  58. 476–490Qalʿat Simʿan – Avakirina kompleksa dêrê (vegotineke din 473 wek destpêk dide), di 490 de temam dibe.
  59. 481–1251Şanoya Romayî ya Busrayê – Kelehkirina gav bi gav a şanoyê.
  60. 515Leca – Martîryuma Gewargîsê Pîroz şûna perestgeha Zorava (Izra') digire.
  61. 518Resafa – Li gorî nivîsara avakirinê, avakirina Bazilîka B dest pê dike.
  62. mid-6th c.Qesra Îbn Werdan – Di dema Justînyanusê I de wek beşek ji xeteke parastinê li dijî Sasaniyan hatiye avakirin.
  63. 540Apamea – Teslîmbûn ji qralê Sasanî Xusrewê I re.
  64. 543Resafa – Dorpêç ji aliyê qralê Sasanî Xusrewê I ve.
  65. 547 (tradition)Manastira Meryema Seydnayayê – Li gorî kevneşopiyê ji aliyê Împerator Justînyanusê I ve hatiye damezrandin.
  66. 562–564Qesra Îbn Werdan – Dîrok li ser pencereyên jorîn ên dêr û qesrê.
  67. 586Manastira Mûsayê Pîroz ê Hebeşî (Deir Mar Mûsa) – Yekem behskirina belgeyî ya manastirekê (damezrandin di sedsala 6an de tê texmînkirin).
  68. 592Cebel Eqra – Mirina Şimonê Stûnnişîn ê Ciwan piştî çil salan li ser stûnekê li quntara bakur.
  69. 613Apamea – Ji aliyê Sasaniyan ve tê girtin (Wîkîpediya Erebî: 612).
  70. 634 (or 636)Mizgefta Emewî – Desteserkirina Şamê ji aliyê misilmanan ve; li beşa başûr-rojhilat a katedralê odeyeke nimêjê ya misilmanan tê çêkirin.
  71. 18 Sep 634Bab Şerqî – Xalid kurê Welîd di vî deriyî re dikeve Şamê (li gorî Wîkîpediya Almanî).
  72. 636Resafa – Bajar ji Bîzansiyan re winda dibe.
  73. 638Qalʿat Simʿan – Manastir derbasî Miyafîzîtan dibe.
  74. 640Kela Erwadê – Ji aliyê Ereban ve tê girtin (li gorî Wîkîpediya Erebî).
  75. 680 (61 AH)Mizgefta Seyîde Ruqiye – Şerê Kerbelayê; li gorî kevneşopiya Şîe Ruqeyye piştre li Şamê di dîlgirtinê de dimire.
  76. 706–711/715Mizgefta Emewî – Avakirina mizgefta mezin di dema el-Welîdê I de; di 711 an 715an de temam dibe.
  77. 706Perestgeha Jûpîter (Şam) – El-Welîdê I fermana avakirina Mizgefta Emewî dide.
  78. 715–717Mizgefta Mezin a Helebê – Yekem mizgeft di dema el-Welîdê I û Suleyman de hatiye avakirin (li gorî kevneşopiya paşîn).
  79. 724–743Resafa – Rûniştgeha Xelîfe Hîşam kurê Ebdulmelik; qesr û Mizgefta Mezin tên avakirin.
  80. c. 728/729Qesra el-Heyr el-Şerqî – Di dema Xelîfe Hîşam kurê Ebdulmelik de hatiye avakirin.
  81. 762Qesra el-Heyr el-Şerqî – Paytext diçe Bexdayê; kêmbûna gav bi gav a cih.
  82. 772–775Sûrê Rafiqeyê û Deriyê Bexdayê – El-Rafiqa û dîwarê wê di dema el-Mehdî de tên avakirin (Wîkîpediya Almanî: 771–775; li gorî Wîkîpediya Îngilîzî biryara el-Mensûr 770–1).
  83. 796–808/809Sûrê Rafiqeyê û Deriyê Bexdayê – Reqa/el-Rafiqa rûniştgeha Harûn el-Reşîd; dîwarê derve di 796–806an de lê tê zêdekirin (Wîkîpediya Almanî).
  84. 834Kinîşta Navendî ya Helebê – Kevntirîn nivîsara mayî di kinîştê de.
  85. 884–5Sûrê Rafiqeyê û Deriyê Bexdayê – El-Serexsî hin beşên dîwaran wek wêran dide nasîn.
  86. 962Qelata Helebê – Piştî talankirina Bîzansê, Hemdanî qesra xwe dibin nav kelehê.
  87. 975Qelata Selahedîn – Ji aliyê Împerator Yûhenayê I Tzimiskes ve tê girtin.
  88. 985/986Qalʿat Simʿan – Talankirin ji aliyê fermandarê Hemdanî Qarghuya ve; çavkanî hem 985 hem 986 didin.
  89. 1031Keleha Kurdan – Mîrê Mirdasî garnîzoneke kurdî bi cih dike; navê Hisn al-Akrad (Kela Kurdan).
  90. 1058Manastira Mûsayê Pîroz ê Hebeşî (Deir Mar Mûsa) – Li gorî nivîsaran dêr ji nû ve tê avakirin; qata yekem a freskoyan dest pê dike.
  91. 1062Kela Merqebê – Yekem kelehkirina cih; çavkanî avakerên cuda bi nav dikin.
  92. 1069Mizgefta Emewî – Agirek di serhildaneke li dijî garnîzona Fatimî de beşên mezin, bi taybetî dîwarê bakur, wêran dike.
  93. 1086Qelata Ca'berê – Ji aliyê Melikşahê I ve tê girtin û ji Uqeyliyan re tê dayîn.
  94. 1090–1094Mizgefta Mezin a Helebê – Avakirina minareyê.
  95. 1099Katedrala Meryema Dayika Tortosayê – Desteserkirina Tortosayê ji aliyê Frankan ve di Xaçperestiya Yekem de.
  96. 12th c.Kela Erwadê – Kela navendî li gorî şêwazê bo serdema Eyûbî tê dîrokkirin (UNESCO).
  97. 12th c.Bab Şerqî – Di dema Nûreddîn de beşek tê girtin bi dîwar; vekirina navendî dibe deriyekî xwar, minare lê tê zêdekirin.
  98. 1104Kela Merqebê – Ji aliyê hêzên Bîzansê ve tê girtin.
  99. c. 1108Qelata Selahedîn – Derbasî Mîrnişîna Xaçperestan a Antakyayê dibe.
  100. 1123 / 2nd quarter 12th c.Katedrala Meryema Dayika Tortosayê – Avakirina katedralê dest pê dike (UNESCO: 1123; Wîkîpediya Almanî: çaryeka duyem a sedsala 12an).
  101. 526 AHMizgefta Seyîde Ruqiye – Yekem avahiya li ser gorê, ku ji siltanekî Eyûbî re tê vegotin.
  102. 1132Perestgeha Belê – Qada perestgehê tê veguherandin bo kelehê.
  103. 12th c.Manastira Mûsayê Pîroz ê Hebeşî (Deir Mar Mûsa) – Birca mezintir ji nû ve tê avakirin, muhtemelen piştî erdhejên 1138 û 1157an.
  104. 1141Kela Masyafê – Ji aliyê Nizariyan ve tê girtin.
  105. 1142Keleha Kurdan – Raymondê II yê Trablusê kelehê radestî Siwarên Hospitaller dike.
  106. 1146Qelata Ca'berê – Zengî di dema dorpêçê de tê kuştin.
  107. 1149Apamea – Nûreddîn kelehê ji xaçperestan vedigire.
  108. 2nd half 12th c.?Sûrê Rafiqeyê û Deriyê Bexdayê – Dîroka muhtemel a Deriyê Bexdayê li gorî Hillenbrand (Warren: sedsala 10/11an; Wîkîpediya Îngilîzî: dawiya sedsala 11an an sedsala 12an).
  109. 1152–1291Katedrala Meryema Dayika Tortosayê – Serdestiya Tampliyeran li ser bajarok.
  110. after 1157Çerxên avê yên Hemayê – Nûreddîn piştî erdhejekê sîstema avê û noran tamîr dike.
  111. 1159/1169Mizgefta Mezin a Helebê – Restorasyon ji aliyê Nûreddîn ve piştî agirekî mezin (dîrok nakok e).
  112. 1166–1193Kela Masyafê – Reşîdeddîn Sinan ji Mesyafê hukim dike.
  113. 1168Qelata Ca'berê – Ji aliyê Nûreddîn ve tê girtin û ji nû ve tê avakirin.
  114. 1170Keleha Kurdan – Erdhejek zirarê dide kelehê û qonaxa yekem a avakirinê bi dawî dike.
  115. May 1176Kela Masyafê – Dorpêça Selahedîn, bi agirbestekê bi dawî dibe.
  116. 1186Kela Merqebê – Bertrand Mazoir kelehê difiroşe Siwarên Hospitaller.
  117. July 1188Qelata Selahedîn – Piştî dorpêçeke kurt ji aliyê Selahedîn ve tê girtin.
  118. 1188Kela Merqebê – Selahedîn bêyî êrîşê di ber kelehê re derbas dibe.
  119. 1193–1215Qelata Helebê – Avakirina ji nû ve di dema el-Zahir Xazî de; bloka deriyê ketinê di 1213an de ji nû ve tê avakirin.
  120. 1193Aramgeha Selahedînê Eyûbî – Selahedîn li Şamê dimire û pêşî di Kelehê de tê veşartin.
  121. 1195/1196Aramgeha Selahedînê Eyûbî – Veguhastin bo mezelê ku el-Efdal ava kiriye (li gorî çavkaniyên almanî/erebî 592 K. = 1195; li gorî Wîkîpediya Îngilîzî di 1196an de hatiye avakirin).
  122. 593 AHAramgeha Selahedînê Eyûbî – El-Ezîz Osman Medreseya el-Ezîziyê lê zêde dike (li gorî Wîkîpediya Erebî).
  123. 13th c.Çiyayê Qasiyûnê – El-Herewî kevneşopiya ku çil pêxember li Şikefta Birçîbûnê ji birçîna mirine radigihîne.
  124. early 13th c.Keleha Kurdan – Berfirehkirin bo kelehekê hevnavendî bi dîwarekî derve.
  125. 13th c.Şanoya Romayî ya Busrayê – Berfirehkirin bo kelehekê Eyûbî bi neh bircan û xendekekê.
  126. 1202Katedrala Meryema Dayika Tortosayê – Zirara erdhejê, zû hatiye tamîrkirin.
  127. 1208Manastira Mûsayê Pîroz ê Hebeşî (Deir Mar Mûsa) – Qata freskoyan a herî dawîn a dîrokkirî.
  128. 1213Katedrala Meryema Dayika Tortosayê – Raymond, kurê Bohemondê IV, di katedralê de tê kuştin.
  129. 1258Sûrê Rafiqeyê û Deriyê Bexdayê – Reqa û Rafiqa ji aliyê Mongolan ve tên wêrankirin (UNESCO; Wîkîpediya Îngilîzî: êrîşên salên 1260an).
  130. 1260Mizgefta Mezin a Helebê – Ji aliyê Mongolan ve bi erdê re wekhev tê kirin.
  131. 1260sKatedrala Meryema Dayika Tortosayê – Li dijî Memlûkan tê kelehkirin.
  132. 1260Kinîşta Navendî ya Helebê – Êrîşa Mongolan; li gorî Wîkîpediya Îngilîzî yek ji şeş penagehên diyarkirî.
  133. 1260Kela Masyafê – Radestî Mongolan tê kirin, di heman salê de tê vegirtin.
  134. 1269Resafa – Niştecih ji Mongolan direvin Selemiyeyê.
  135. Feb 1270Kela Masyafê – Ji aliyê Siltan Baybars ve tê girtin.
  136. 1271Keleha Kurdan – Ji aliyê Siltan Baybars ve tê girtin; teslîmbûn di 8ê Nîsanê de.
  137. 1272Qelata Selahedîn – Radestî siltanê Memlûk Baybars tê kirin.
  138. 1285Mizgefta Mezin a Helebê – Mîhraba nû di dema Siltan Qalawun de.
  139. 17ê Nîsanê – 23ê Gulanê 1285Kela Merqebê – Dorpêç û teslîmbûn ji Siltan Qalawun re.
  140. 1287Qelata Selahedîn – Sunqur el-Eşqer kelehê radestî Siltan Qalawun dike.
  141. 1291Katedrala Meryema Dayika Tortosayê – Tampliyer diçin; di dema Memlûkan de veguherandin bo mizgeftê.
  142. early 14th c.Qesra el-Heyr el-Şerqî – Cih tê terikandin.
  143. Sep 1302Kela Erwadê – Tampliyerên li giravê radestî Memlûkan dibin.
  144. 1361Çerxên avê yên Hemayê – Nora el-Muhemmediye tê avakirin (nivîsar: 763 K.).
  145. 768 AHMizgefta Seyîde Ruqiye – Qubeyeke biçûk li ser gorê tê avakirin.
  146. 1400–1401Qelata Helebê – Di dema êrîşa Tîmûr de tê wêrankirin.
  147. 1400Kinîşta Navendî ya Helebê – Di dema êrîşa Tîmûr de tê wêrankirin.
  148. 1400Palmîra – Wêrankirin ji aliyê Tîmûr ve; Palmîra dibe gundek.
  149. 1401Mizgefta Emewî – Tîmûr bajar dide şewitandin; minareya rojhilat û qubeya navendî hildiweşin.
  150. 1405–1418Kinîşta Navendî ya Helebê – Bi pîvaneke kêmtir ji nû ve tê avakirin.
  151. 1415Qelata Helebê – Avakirina ji nû ve di dema waliyê Memlûk Seyfeddîn Cakem de.
  152. 1453Çerxên avê yên Hemayê – Nora el-Me'mûriye tê avakirin.
  153. 1488Mizgefta Emewî – Siltan Qaytbay minareya başûr-rojava ava dike.
  154. 1556Manastira Mûsayê Pîroz ê Hebeşî (Deir Mar Mûsa) – Nûkirina manastirê (avakirina ji nû ve ya sedsala 16an).
  155. 1707Cebel el-Dirûz – Eşîrên Durzî di dema şerekî navxweyî yê li Libnanê de dest bi koçkirina bo çiyê dikin (li gorî Wîkîpediya Erebî).
  156. 1745Perestgeha Jûpîter (Şam) – Plana kompleksê ji aliyê Richard Pococke ve tê weşandin.
  157. 1749/1750Qesra Ezm – Wek rûniştgeha walî Es'ad Paşa el-Ezm hatiye avakirin (dîrok li gorî çavkaniyê diguhere).
  158. 1751–1753Xana Esad Paşa – Ji aliyê Es'ad Paşa el-Ezm ve hatiye avakirin (dîrok li gorî çavkaniyê diguhere).
  159. 1756Manastira Teqlaya Pîroz (Mar Taqla) – Manastir û dêra Yûhenayê Imadkar ji nû ve tên avakirin.
  160. 1759Manastira Meryema Seydnayayê – Ji aliyê erdhejekê ve beşek zirar dibîne.
  161. 1808Kela Masyafê – Mîrê Îsmaîlî tê kuştin û keleh bi awayekî demkî tê desteserkirin.
  162. 1822Qelata Helebê – Erdhejeke giran; piştre tenê leşker di kelehê de dijîn.
  163. 1822Çiyayê Kurmênc – Erdhejeke bi qasî 7.3 pile ku navenda wê Çiyayê Kurmênc (Kurd Dax) e (13ê Tebaxê).
  164. c. 1850El-Safa – Goleke lavayê ya dikele tê dîtin (en: nîvê sedsala 19an, ar: 1850).
  165. 1857El-Safa – Vedîtina nivîsarên bi wê nivîsê ku paşê jê re Safaîtî hatiye gotin.
  166. 1860sSerjîla – Yekem lêkolîna zanistî ji aliyê Melchior de Vogüé ve.
  167. 1860Amrît – Kolandin ji aliyê Ernest Renan ve.
  168. 1860Manastira Meryema Seydnayayê – Zirara gengaz di dema serhildanan de.
  169. 1864Îstasyona Hîcazê (Şam) – Yekem ramana rêhesinekê bo Hîcazê (li gorî Wîkîpediya Erebî).
  170. 1864/1865Sûrê Rafiqeyê û Deriyê Bexdayê – Posteyeke garnîzona osmanî li quncika başûr-rojhilat a dorpêçê; destpêka bajarokê nûjen.
  171. 1868Leca – Şer di navbera niştecihên Durzî û bedewiyên Sulut de.
  172. 1883Manastira Meryema Seydnayayê – Ji dêra serdema navîn tenê apsîs maye.
  173. 1884Kela Merqebê – Navenda qeymeqamê osmanî diçe Banyasê.
  174. 1893Mizgefta Emewî – Agir hundirê salona nimêjê wêran dike; avakirina ji nû ve ya osmanî ya neh salan dişopîne.
  175. 1895/1896Parka el-Sebîl – Di dema walî Raif Paşa de hatiye vekirin (li gorî Wîkîpediya Îngilîzî 1895, li gorî Wîkîpediya Erebî 1315 K./1896).
  176. 1898Birca Demjimêrê ya Bab el-Ferecê – Kevirê bingehîn di dema walî Raif Paşa de tê danîn (li gorî Wîkîpediya Erebî).
  177. 1898Aramgeha Selahedînê Eyûbî – Serdana Împerator Wilhelmê II; çelengek tê danîn, sarkofajeke mermerî tê diyarîkirin (çavkaniyên almanî/erebî).
  178. 1898Qesra Ezm – Serdana Împerator Wilhelmê II.
  179. 1899–1905Serjîla – Serdanên sefera Princetonê di bin Howard Crosby Butler de.
  180. 1899Birca Demjimêrê ya Bab el-Ferecê – Birc temam dibe.
  181. 1899Til Xelef – Vedîtin ji aliyê Max von Oppenheim ve.
  182. 1900Birca Demjimêrê ya Bab el-Ferecê – Vekirin ji bo 25emîn salvegera hatina ser text a Ebdulhemîdê II (li gorî Wîkîpediya Îngilîzî).
  183. early 20th c.Aramgeha Selahedînê Eyûbî – Walî Ziya Paşa medreseya wêran dike baxçe.
  184. 1904Birca Demjimêrê ya Bab el-Ferecê – Deriyê Bab al-Faraj ji bilî birca xwe ya başûr tê hilweşandin (li gorî Wîkîpediya Erebî).
  185. 1323 AHMizgefta Seyîde Ruqiye – Nûkirin ji aliyê Elî Esxer Xan, wezîrê mezin ê Îranê.
  186. 1906Manastira Teqlaya Pîroz (Mar Taqla) – Dêr li ser şikeftê, li ser dêreke kevntir, tê avakirin.
  187. 1907Îstasyona Hîcazê (Şam) – Stasyon dikeve xebatê.
  188. 1909Îstasyona Hîcazê (Şam) – Trênên pir caran di navbera Şam û Medîneyê de.
  189. 1911–1913, 1927–1929Til Xelef – Kolandinên Oppenheim; dîtin di navbera Heleb û Berlînê de tên parvekirin.
  190. 1913Îstasyona Hîcazê (Şam) – Avahiya rêwiyan a Fernando de Aranda dikeve xizmetê.
  191. 1915Kela Erwadê – Girav ji aliyê hêza deryayî ya fransî ve tê dagirkirin.
  192. 1917Îstasyona Hîcazê (Şam) – Xizmeta li ser xeta Hîcazê radiweste (li gorî Wîkîpediya Erebî).
  193. 1919Muzeya Neteweyî ya Şamê – Mûzexane tê damezrandin, pêşî di Medreseya el-Adiliyê de bû.
  194. 30 March 1920Dura-Europos – Leşkerên brîtanî wêneyên dîwarî di Perestgeha Bel de derdixin holê.
  195. 1920/1922Qesra Ezm – Baskê malbatê ji rayedarên Mandaya Fransî re tê firotin.
  196. 1921Qelata Ca'berê – Peymana Enqereyê: qada gora Suleyman Şah dibe eksklaveke tirkî.
  197. 1921Perestgeha Jûpîter (Şam) – Plana Wulzinger û Watzinger (peribolos n. 350 × 450 m).
  198. 1921–1936Cebel el-Dirûz – Dewleta Çiyayê Durziyan, yekîneyeke xweser a Mandaya Fransî.
  199. 1922Çiyayê Kurmênc – Serjimêriya Dewleta Helebê: 21,823 niştecih li qeza Çiyayê Kurmênc (Kurd Dax).
  200. 1925Kela Erwadê – Faris el-Xûrî di kelehê de tê girtin.
  201. 1925Qesra Ezm – Di bombebarana fransî ya bajarê kevn de zirareke giran a agir.
  202. 1927Gola Firatê – Yekem planên bendaveke Firatê li Sûriyeyê, ku pêk nehatin.
  203. 1927Bendava Firatê – Yekem pêşniyara bendaveke Firatê di dema Mandaya Fransî de.
  204. 1928Ugarît – Vedîtina tesadufî ya gorekê li Minet el-Beida.
  205. 1928–1937Dura-Europos – Kolandin ji aliyê Zanîngeha Yale ve bi Académie des inscriptions et belles-lettres re.
  206. 1929–2011Ugarît – Kolandinên heyeta fransî, ji 2005an ve fransî-sûrî, di 1939–1950an de rawestiyan; di 2011an de ji ber şerê navxweyî hatin rawestandin.
  207. 1929Perestgeha Belê – Henri Seyrig bi Perestgeha Bel dest bi kolandina Palmîrayê dike.
  208. 1930–1938Apamea – Kolandinên belçîkî di bin Franz Cumont de.
  209. 1932Kinîşta Dura-Europosê – Ji aliyê tîma Yale-Fransî ve di bin Clark Hopkins de tê derxistin holê.
  210. 1932Palmîra – Veguhastina niştecihan bo Tedmurê temam dibe, cihê kevnar ji bo kolandinê azad dibe.
  211. 1932Çiyayê Kurmênc – Texmîna fransî: nêzîkî 43,000 niştecih li qeza Çiyayê Kurmênc (Kurd Dax).
  212. 1933Keleha Kurdan – Radestkirin bo Fransayê, veguhastina niştecihan, paşê restorasyon.
  213. 14 December 1933Marî – Kolandinên fransî dest pê dikin.
  214. 1935Manastira Teqlaya Pîroz (Mar Taqla) – Dest bi avahiya niha ya keşîşxaneyê tê kirin.
  215. 1936Muzeya Neteweyî ya Şamê – Avahiya niha li kêleka Tekiyeyê tê avakirin (Wîkîpediya Erebî: beşa yekem tê vekirin).
  216. 1937Cebel el-Dirûz – Navê wê dibe "Çiyayê Ereban" (Jabal al-Arab) (li gorî Wîkîpediya Erebî).
  217. November 1943Til Xelef – Mûzexaneya Tel Helef li Berlînê di êrîşeke asmanî de tê wêrankirin.
  218. after 1946Kela Erwadê – Tê veguherandin bo mûzexaneyeke herêmî.
  219. 1946Çiyayê Kurmênc – Herêm dibe beşek ji Sûriyeya serbixwe (li gorî Wîkîpediya Almanî).
  220. 1947–1970Şanoya Romayî ya Busrayê – Paqijkirin û restorasyoneke girîng.
  221. 1 Dec 1947Kinîşta Navendî ya Helebê – Di pogroma Helebê de tê talankirin û şewitandin.
  222. 24 Feb 1947Parka el-Sebîl – Piştî nûkirina bi tevahî ji aliyê walî Mistefa el-Şîhabî ve di 24ê Sibatê de ji nû ve tê vekirin.
  223. 1950Muzeya Neteweyî ya Şamê – Vekirina fermî piştî danîna rûyê Qesr el-Heyr el-Xerbî (li gorî Wîkîpediya Îngilîzî).
  224. 1951Qesra Ezm – Ji aliyê hikûmeta Sûriyeyê ve tê kirîn.
  225. 1952Resafa – Kolandinên ku ji aliyê Enstîtuya Arkeolojiyê ya Alman ve tên fînansekirin dest pê dikin.
  226. 1953Deşta Xabê – Destpêka projeya zuhakirin û avdanê ya Xabê.
  227. 1954Amrît – Kolandin ji aliyê Maurice Dunand û Nassib Saliby ve; perestgeh heta 1957an tê paqijkirin.
  228. 13 Sep 1954Qesra Ezm – Vekirina Mûzexaneya Huner û Kevneşopiyên Gelêrî.
  229. 1956Katedrala Meryema Dayika Tortosayê – Avahî dibe Mûzexaneya Neteweyî ya Tartûsê.
  230. 1957–1965Gola Firatê – Peymanên fînansekirinê bi Yekîtiya Sovyetê (1957, 1965) û Almanyaya Rojava (1960) re.
  231. 1959Manastira Teqlaya Pîroz (Mar Taqla) – Qata duyem lê tê zêdekirin.
  232. 1960sBab Şerqî – Restorasyona rûyê mezin.
  233. 1960Çerxên avê yên Hemayê – Bendava Restenê asta çem dadixe; nor bi mehan bêkar dimînin.
  234. 1961Deşta Xabê – Bendava Mehardeyê tê avakirin.
  235. 1963–1974Gola Firatê – Kolandinên rizgarkirinê yên arkeolojîk ên navneteweyî li qada rezervuara pêşerojê.
  236. 1964–1971/72Qesra el-Heyr el-Şerqî – Kolandin di bin Oleg Grabar de (dîroka dawîyê li gorî çavkaniyê 1971 an 1972).
  237. 1965–1974Qelata Ca'berê – Kolandin, restorasyon, glasî û rêya bilindkirî.
  238. 1968–1973Gola Firatê – Avakirina bendavê.
  239. 1968Deşta Xabê – Deşt bi tevahî tê zuhakirin; erd ji bo 11,000 malbatan.
  240. 1968–1973Bendava Firatê – Avakirina bendavê bi alîkariya Sovyetê (li gorî Wîkîpediya Almanî ji Adara 1968an heta 1974an).
  241. 1970s/1980sSûrê Rafiqeyê û Deriyê Bexdayê – Dîwarê derve û xendek ji bo avakirinên nû bi buldozeran tên rakirin.
  242. 1973Qelata Ca'berê – Gor tê veguhastin; keleh dibe axa Sûriyeyê.
  243. 1974Gola Firatê – Avgirtin dest pê dike; gol çêdibe.
  244. 1974–1975Bendava Firatê – Tijekirina rezervuarê; nakokiya bi Iraqê re li ser herikîna avê, di 1975an de bi navbeynkariya Erebistana Siûdî û Sovyetê hatiye çareserkirin.
  245. 1975Gola Firatê – Nakokiya bi Iraqê re li ser herikîna çem, bi navbeynkariya Erebistana Siûdî û Sovyetê hatiye çareserkirin.
  246. 1977Çiyayê Kurmênc – Bi biryarnameya 15801 navê wê dibe "Jabal al-Uruba".
  247. 8 March 1978Bendava Firatê – Temamkirina santrala hîdroelektrîkê.
  248. 1980Şanoya Romayî ya Busrayê – Bajarê Kevnar ê Bosrayê li Lîsteya Mîrateya Cîhanê tê tomarkirin.
  249. 1980 (1399 AH)Mizgefta Seyîde Ruqiye – Berfirehkirin bo kompleksekê bi qasî 4,000 m² dest pê dike.
  250. 1980Palmîra – Tomarkirin li Lîsteya Mîrateya Cîhanê ya UNESCOyê.
  251. 1980sDeşta Xabê – Girêdana rêyê bi peravê re bi rêya Beit Yashout.
  252. 1981Manastira Mûsayê Pîroz ê Hebeşî (Deir Mar Mûsa) – Ji bilî odeyekê hemû odeyên li ser terasa jorîn hilweşiyane; şapel hîn li ser piyan e.
  253. 1983Qesra Ezm – Xelata Aga Xan a Mîmariyê ji bo restorasyonê.
  254. 1984–1991Manastira Mûsayê Pîroz ê Hebeşî (Deir Mar Mûsa) – Avakirina ji nû ve di bin Paolo Dall'Oglio de bi dilxwazan.
  255. 1985Mizgefta Seyîde Ruqiye – Mizgeft li dora mezel tê avakirin (li gorî Wîkîpediya Îngilîzî).
  256. 1990–1992Kinîşta Navendî ya Helebê – Avakirina ji nû ve ji aliyê civata Cihûyên Sûrî yên New Yorkê ve tê fînansekirin.
  257. 1991/1992Manastira Mûsayê Pîroz ê Hebeşî (Deir Mar Mûsa) – Civata rahîban di bin Dêra Suryanî ya Katolîk de ji nû ve tê damezrandin (çavkanî 1991 an 1992 didin).
  258. 1996Deşta Xabê – Bendava Zeyzûnê tê avakirin.
  259. 8 June 1999Qesra el-Heyr el-Şerqî – Li Lîsteya Demkî ya UNESCOyê tê zêdekirin.
  260. 1999Ugarît – Li Lîsteya Demkî ya UNESCOyê ya Sûriyeyê tê zêdekirin.
  261. 1999Marî – Ji bo Lîsteya Demkî ya UNESCOyê tê pêşniyarkirin.
  262. 1999Çerxên avê yên Hemayê – Li Lîsteya Demkî ya UNESCOyê ya Sûriyeyê tê zêdekirin.
  263. 2000sAramgeha Selahedînê Eyûbî – Restorasyona meydana li dora gorê (li gorî Wîkîpediya Erebî).
  264. 2000–2005Kela Masyafê – Restorasyon bi Aga Khan Trust for Culture re.
  265. 2000Gola Firatê – 124,000 hektar tên avdan – 19% ji qada plankirî.
  266. 2001Mizgefta Emewî – Papa Yûhena Pawlosê II serdana ziyareta Yûhenayê Imadkar dike, yekem serdana papayekî bo mizgeftekê.
  267. June 2002Deşta Xabê – Hilweşîna Bendava Zeyzûnê: 22 mirî, zêdetirî 2,000 koçber, 80 km² di bin avê de.
  268. 2002El-Safa – Lêkolînek Tulul el-Safa wek ciwantirîn ji 13 herikînên lavayê yên herêmî dide nasîn.
  269. 2004/2006Amrît – Li lîsteyên çavdêriyê yên World Monuments Fund tê zêdekirin.
  270. 2006Keleha Kurdan – Mîrateya Cîhanê ya UNESCOyê bi Qal'at Salah El-Din re.
  271. 2006Til Xelef – Kolandinên nû yên sûrî-alman dest pê dikin.
  272. 2006Qelata Selahedîn – Bi Krak des Chevaliers re wek Cihê Mîrateya Cîhanê tê tomarkirin.
  273. from 2006Perestgeha Jûpîter (Şam) – Bermahiyên perestgehê li ber deriyê başûr ê mizgeftê derdikevin holê (li gorî Wîkîpediya Erebî).
  274. 2006Çerxên avê yên Hemayê – El-Muhemmediye wek Nîşaneya Dîrokî ya Endezyariya Mekanîkî ya ASME tê destnîşankirin.
  275. 2006/2007Parka el-Sebîl – Kaniyeke avê ya muzîkî tê danîn (li gorî Wîkîpediya Erebî 2006, li gorî ya Îngilîzî Gulan 2007).
  276. 2006Leca – Biryarnameya wezaretê hej. 144/T ya 31ê Gulanê Lecatê wek herêmeke parastî ragihîne.
  277. 2007Kela Merqebê – Hin avakirin û nûkirin dest pê dike.
  278. May 2009Leca – Wek yekem rezerva biyosferê ya UNESCOyê ya Sûriyeyê tê destnîşankirin.
  279. 2010Cebel el-Dirûz – Parêzgeha Siwêdayê: nêzîkî 375,000 niştecih, 90% Durzî.
  280. 2011Qalʿat Simʿan – Wek beşek ji milkê Mîrateya Cîhanê "Gundên Kevnar ên Bakurê Sûriyeyê" tê tomarkirin.
  281. 2011Serjîla – Tomarkirina milkê Mîrateya Cîhanê "Gundên Kevnar ên Bakurê Sûriyeyê".
  282. 2011–2024Çiyayê Qasiyûnê – Bikaranîna leşkerî ji aliyê hêzên hikûmetê ve; gihîştina giştî sînordar e.
  283. 2011Til Xelef – Peykerên restorekirî li Mûzexaneya Pergamonê, Berlîn, tên pêşandan.
  284. 2011Marî – Kolandin radiwestin; talankirineke berfireh dest pê dike.
  285. 2011–2014Dura-Europos – Talankirina sîstematîk, bi taybetî ji aliyê Dewleta Îslamî ve.
  286. 2011–2015Kinîşta Navendî ya Helebê – Di dema şerê navxweyî de di bin şert û mercên ne zelal de dîsa zirar dibîne.
  287. 2011Qesra Ezm – Salonên pêşangehê yên nû tên vekirin.
  288. 13 Oct 2012Mizgefta Mezin a Helebê – Di şeran de bi giranî zirar dibîne.
  289. 2012–2014Keleha Kurdan – Zirara şer ji bombebaran û êrîşên asmanî; di Adara 2014an de ji aliyê hêzên hikûmetê ve ji nû ve tê girtin.
  290. 2012–2015Qelata Helebê – Zirara şer: di 2012an de bombebarana deriyê derve, di 2015an de teqîna tunelê di bin dîwarê derve de.
  291. 2012Cebel Eqra – Li serê çiyê baregeheke leşkerî ya tirkî tê avakirin; bermahiyên cihê olî wêrankirî tên texmînkirin.
  292. 2012Muzeya Neteweyî ya Şamê – Ji ber şerê navxweyî tê girtin; zêdetirî 300,000 berhem tên veşartin.
  293. 15 March 2012Apamea – Agirê topan li rêza stûnan dikeve; talankirineke berfireh dişopîne.
  294. Feb 2012Geliyê Baradayê – Serhildêr Eyn el-Fîceyê digirin; paşê hêzên hikûmetê gundan dorpêç dikin.
  295. 2013Xana Esad Paşa – Bajarê Kevnar ê Şamê li Lîsteya Mîrateya Cîhanê ya di Xeterê de tê danîn.
  296. 2013Qalʿat Simʿan – Li Lîsteya Mîrateya Cîhanê ya di Xeterê de tê danîn.
  297. 2013Serjîla – Li Lîsteya Mîrateya Cîhanê ya di Xeterê de tê danîn.
  298. 2013Qesra el-Heyr el-Şerqî – Ji aliyê komên çekdar ve tê girtin; talan û wêrankarî.
  299. 24 Apr 2013Mizgefta Mezin a Helebê – Hilweşîna minareyê.
  300. 2013Qelata Selahedîn – Li Lîsteya Mîrateya Cîhanê ya di Xeterê de tê danîn.
  301. 3 Dec 2013Manastira Teqlaya Pîroz (Mar Taqla) – Maalûla tê girtin, rahîbe tên revandin; keşîşxane tê talankirin.
  302. 2013Şanoya Romayî ya Busrayê – Li Lîsteya Mîrateya Cîhanê ya di Xeterê de tê danîn (li gorî UNESCOyê; gotarên li ser Bajarê Kevnar 2017 didin).
  303. 11 February 2013Bendava Firatê – Hêzên opozîsyonê bendavê digirin.
  304. possibly 2014Kinîşta Dura-Europosê – Bermahiyên kinîştê yên li cih xuya ye hatine wêrankirin.
  305. 2014Qelata Ca'berê – Ji aliyê DAIŞê ve tê girtin.
  306. 9 Mar 2014Manastira Teqlaya Pîroz (Mar Taqla) – Rahîbe tên berdan.
  307. 8 Aug 2014Çerxên avê yên Hemayê – Beşa jorîn a çerxa el-Ca'beriye tê şewitandin.
  308. 2014Bendava Firatê – Dewleta Îslamî kontrolê digire.
  309. 2015–2017Palmîra – Dagirkirina DAIŞê; di nav yên din de wêrankirina Perestgehên Bel û Baalşemîn, Kevana Monumental û tetrapylon.
  310. 2015Perestgeha Belê – Ji aliyê DAIŞê ve tê teqandin (30ê Tebaxê), bi wêneyên satelîtê tê piştrastkirin (31ê Tebaxê).
  311. May 2016Qalʿat Simʿan – Êrîşeke asmanî zirarê dide bermahiyên stûnê û kavilan.
  312. since 2016Kinîşta Navendî ya Helebê – Restorasyon ji aliyê Mûzexaneya Mîrateya Sefaradî ve; di 2023an de zirara erdhejê ya din.
  313. 22 August 2017Qesra el-Heyr el-Şerqî – Ji aliyê Artêşa Sûriyeyê ve ji nû ve tê girtin.
  314. 6 Jan 2017Qelata Ca'berê – Ji aliyê HSDê (SDF) ve tê girtin.
  315. Adar–Gulan 2017Bendava Firatê – Êrîşa asmanî ya DYAyê di 26ê Adarê de bendavê radiwestîne; tamîrên awarte û vekirina deriyên avê; HSD (SDF) di 10ê Gulanê de kontrolê digirin.
  316. Jan 2017Geliyê Baradayê – Artêş di 28ê Çileyê de Eyn el-Fîceyê vedigire û di 29ê Çileyê de kontrola tevahiya geliyê digire.
  317. spring 2018Marî – Marî wek cihê herî zêde talankirî li Sûriyeyê tê hesibandin.
  318. 8 Feb 2018Qesra Îbn Werdan – Ji aliyê Artêşa Ereb a Sûrî ve ji DAIŞê tê vegirtin.
  319. Aug 2018Manastira Teqlaya Pîroz (Mar Taqla) – Piştî tamîran ji nû ve tê vekirin.
  320. 29 Oct 2018Muzeya Neteweyî ya Şamê – Çar ji pênc baskan ji nû ve vedibin.
  321. 17 Nov 2018El-Safa – Hêzên hikûmetê di 17ê Mijdarê de kontrola dawîn hêlîna DAIŞê li Siwêdayê digirin.
  322. May 2019Serjîla – Êrîşên mûşekan zirarê didin beşa rojava.
  323. 2023–2024Qelata Helebê – Zirara erdhejê di Sibata 2023an de; piştî restorasyona birca pêş a başûr di 17ê Sibata 2024an de ji nû ve vekirin.
  324. February 2023Qelata Selahedîn – Bircek kelehkirî di erdhejê de tê wêrankirin.
  325. February 2023Kela Merqebê – Di erdhejê de zirar dibîne.
  326. Dec 2024Çiyayê Qasiyûnê – Bi dawîhatina desthilata Esed re sînordarkirinên gihîştinê bi dawî dibin.
  327. 2024–2025Muzeya Neteweyî ya Şamê – Di 7ê Kanûna 2024an de tê girtin, di 8ê Çileya 2025an de ji nû ve tê vekirin.
  328. 2025Kinîşta Dura-Europosê – Ji bo cara yekem piştî bi dehan salan heyeteke zanyaran ji derveyî welat wêneyan li Şamê dibîne.
  329. November 2025Muzeya Neteweyî ya Şamê – Diziya şeş peykerên mermerî yên serdema romayî ji beşa klasîk.
  330. Oct 2026Mizgefta Mezin a Helebê – Piştî restorasyonê bi tevahî ji nû ve vekirin.
  331. May 2026Gola Firatê – Asta avê digihîje 97%; lehî li jêrê çem.
  332. January 2026Bendava Firatê – Hêzên hikûmetê kontrolê digirin (li gorî çavkaniyê 17 an 18ê Çileyê).

Nêrîna te girîng e

Pêşniyar, gilî û nêrîn

Ramaneke te, gilîyek heye an te şaşiyek dît? Ji me re binivîse – peyama te rasterast digihîje kesê ku vê malperê birêve dibe.

Mijar çi ye?