Palmira

Yer, yaklaşık MÖ 2000'de, Kültepe'deki Asur ticaret kolonisinde bir sözleşmede Tedmürlü olarak anılan bir adamın ortaya çıkmasıyla yazılı kayıtlara girer; Mari'den MÖ 18. yüzyıla ait tabletler adı Ta-ad-mi-ir şeklinde yazar. İngilizce Vikipedi kentin Roma İmparatorluğu'na katılmasını yaklaşık MS 14'e, Tiberius dönemine tarihlendirirken UNESCO Roma denetimini MS birinci yüzyılın ortasına yerleştirir.

Hadrianus 129'da kenti ziyaret etmiş ve onu özgür bir kent yapmıştır; 213 ile 216 arasında Caracalla onu bir colonia statüsüne yükseltmiştir. 260'ta Palmiralı hükümdar Odenathus Pers kralı I. Şapur'u yenmiş, 270'ten itibaren dul eşi Zenobia Palmira egemenliğini Mısır'a kadar genişletmiştir. 273'teki yeni bir ayaklanmanın ardından İmparator Aurelianus kenti yerle bir ettirmiş; kent daha küçük bir garnizon kasabası olarak varlığını sürdürmüştür.

Halid bin Velid kenti 634'te almıştır. Kent Emeviler döneminde yeniden gelişmiş, 1400'de Timur tarafından harap edilmiş ve ardından bir köy olarak kalmıştır. Henri Seyrig 1929'da büyük çaplı kazılara başlamış ve 1932'ye gelindiğinde sakinler kalıntıların yanındaki yeni Tedmür köyüne taşınmıştı.[1][2][5]

Yaklaşık 1,1 km uzunluğundaki Büyük Sütunlu Cadde, doğudaki Bel Tapınağı'ndan batıdaki 86 numaralı Mezar Tapınağı'na uzanan ana ekseni oluşturuyordu; her biri yaklaşık 9,5 m yüksekliğindeki sütunlarının çoğu MS ikinci yüzyıla aittir. Boyunca Anıtsal Kemer, tetrapylon ve tiyatro sıralanıyordu. 71 × 84 m'lik agora, Tarife Avlusu'na bitişikti.

Bel Tapınağı, Roma tarzı sütunlu bir avluyu ana kutsal odanın merkezî eksenin dışında yer aldığı özünde Sami bir planla birleştiriyordu. Baalşamin Tapınağı MÖ ikinci yüzyılın sonlarına uzanıyordu ve MS 131'de büyük ölçüde yeniden inşa edilmişti. Surların batısındaki Mezarlar Vadisi'nde dört kata kadar yükselen 50'den fazla kule mezar bulunur; en genci MS 128 tarihlidir; bundan sonra yerlerini mezar tapınakları ve yeraltı hipojeleri almıştır.[1][2][5]

Kült yaşamı, ay tanrısı Aglibol ve güneş tanrısı Yarhibol ile birlikte tapınılan Bel'in çevresinde yoğunlaşıyordu. 325'e gelindiğinde bir piskopos kanıtlanmaktadır ve tapınakların çoğu kiliseye dönüşmüştür; ancak Allat Tapınağı 385'te yıkılmıştır. Emeviler Bel Tapınağı'nın bir kısmını cuma camiine dönüştürmüş; 1132'de Böriler kutsal alanını 20. yüzyıla kadar iskân edilen bir kaleye çevirmiştir.

Ekonomi tarım, hayvancılık, vergilendirme ve her şeyden önce Fırat'ı ve Basra Körfezi'ni Akdeniz'e bağlayan kervan ticaretine dayanıyordu. Tüccarlar, Yunanca ve Palmirace iki dilli MS 137 tarihli bir vergi yasasının sergilendiği Tarife Avlusu'nda gümrük ödüyordu. 2015'teki ilk IŞİD işgali sırasında tiyatro halka açık infazlar için kullanılmıştır.[1][2]

1882'de bulunan tarife yazıtı 1901'de Rus Çarı'na hediye edilmiştir ve bugün Saint Petersburg'daki Ermitaj'dadır. UNESCO, 17. ve 18. yüzyıllarda gezginlerin tanımladığı kalıntıların Batı'da klasik mimarinin yeniden canlanmasını etkilediğini vurgular. Ağustos 2015'te IŞİD, Palmira'nın emekli eski eserler müdürü Halid el-Esad'ı öldürmüştür.[1][5]

IŞİD Palmira'yı Mayıs 2015'ten Mart 2016'ya kadar ve yeniden Aralık 2016'dan Mart 2017'ye kadar işgal etmiştir. 2015'te Baalşamin ve Bel tapınaklarını ve Anıtsal Kemer'i yıkmıştır; Almanca Vikipedi ayrıca Eylül 2015'te altı kule mezarın havaya uçurulduğunu bildirir. Ocak 2017'de tetrapylon büyük ölçüde yıkılmış ve tiyatronun sahne binası ağır hasar görmüştür.

Restore edilen Allat Aslanı 2017'de halka tanıtılmıştır ve Şam Ulusal Müzesi'nde kalacaktır. Rus-Suriyeli ekipler 2022'de Efka kaynağı alanını rehabilite etmiştir. Aralık 2024'ten sonra UNESCO Suriye hükümeti, ALIPH ve Ağa Han Kültür Vakfı ile çalışmaya başlamıştır; İngilizce Vikipedi'ye göre Haziran 2026'ya kadar bu çalışma araştırmalar ve hasar tespitleriyle sınırlı kalmıştır.[1][2][5]