Kasrü’l-Hayri’l-Şarki

Tarihlendirme biraz farklılık gösterir: İngilizce Vikipedi 728–729'u, Almanca Vikipedi “729'dan önce”yi, Arapça Vikipedi ise hicrî 110 yılını verir. UNESCO açıklamasına göre bugün kayıp olan bir yazıt kompleksi Halife Hişam'a (hd. 724–743) atfediyordu. Kompleks, İngilizce Vikipedi'ye göre bir yıl önce inşa edilmiş olan Kasr el-Hayr el-Garbi'nin muadili kabul edilir. Kaynaklar amaçlarını av ve Şam'dan uzaklaşıp inzivaya çekilme, askerî bir ileri karakol ve Almanca Vikipedi'nin anlatımında bedevi kabilelerin ve ticaret yollarının denetimi olarak tanımlar.

Abbasiler alanı kullanmaya devam etmiştir; UNESCO açıklaması, büyük sarayın 10. yüzyılda yağhaneler, cam atölyeleri ve konut mahalleleri bulunan bir kasabanın çekirdeği hâline geldiği görüşünü aktarır. Başkentin 762'de Bağdat'a taşınmasından sonra alan gerilemiştir; bazı kısımları 14. yüzyıla kadar kullanılmış, İngilizce Vikipedi'ye göre bu yüzyılın başında terk edilmiştir. Oleg Grabar 1964'ten itibaren kazıları yönetmiştir – İngilizce Vikipedi'ye göre 1971'e kadar altı sezon, Almanca Vikipedi'ye göre 1972'ye kadar yedi kampanya.[1][2][3][4]

Kompleks iki saraydan oluşur: her bir kenarı yaklaşık 160 metre olan büyük bir saray ve yaklaşık 70 metrelik küçük bir saray (UNESCO: düzensiz, yaklaşık 60 metre). Her ikisi de yarım daire biçimli kuleler ve köşe kuleleriyle güçlendirilmiştir. Büyük sarayın ana kapısının iki yanında iki yarım kule bulunur ve iki katlı konut kanatları geniş bir avluyu çevreliyordu. Duvarlar zamanla koyu sarıya dönmüş beyaz kireçtaşındandır, bazı yapılar ise pişmiş tuğladandır; İngilizce Vikipedi'ye göre tuğla ve alçı süslemeler Bizans ve Sasani etkisi gösterir. Almanca Vikipedi, sütunların ve başlıkların bir Roma yapısından alınma devşirme malzeme olduğunu belirtir.

Kasaba ile saray surları arasında bir cami bulunuyordu; Almanca Vikipedi'ye göre minaresi hâlâ yaklaşık 10 metre yüksekliğinde ayaktadır. Bahçeleri ve hayvan korularını bir dış çevre duvarı kuşatıyordu; uzunluğu 16 km (de), 6 km'den fazla (ar) ve 7 km (UNESCO) olarak verilir. Yaklaşık 5,7 km uzunluğundaki bir kanal alana su getiriyordu.[1][2][3][4]

UNESCO açıklamasına göre Kasr el-Hayr eş-Şarki, özgün Emevi karakterini diğer tüm çöl saraylarından daha iyi korur ve Suriye'de İslam öncesi sanat geleneklerinin sürekliliğini gösterir. Süslemeli unsurlar Şam Ulusal Müzesi'ne taşınmış, kapı ise Deyrizor Müzesi'nde yeniden kurulmuştur.[1][3][4]

Suriye iç savaşı sırasında alan 2013'te silahlı gruplar tarafından ele geçirilmiş ve yağma ile vandalizm nedeniyle zarar görmüştür; ziyaretçi binası da soyulmuştur. Suriye Ordusu alanı 22 Ağustos 2017'de geri almıştır. Kaynaklarda daha sonraki bir durum raporu yer almaz.[1]