Halep Ulucamii

Cami, Helenistik agoranın, daha sonra Aziz Helena Katedrali'nin bahçesi ve mezarlığı olan alanın üzerine inşa edilmiştir. Sonraki bir geleneğe göre Halife I. Velid inşaata 715'te başlamış, halefi Süleyman ise 717'de tamamlamıştır. Mimarlık tarihçisi K. A. C. Creswell yapıyı yalnızca Süleyman'a atfeder; Jere L. Bacharach ise o dönemde Cund Kınnesrin valisi olan kardeşleri Mesleme bin Abdülmelik'i en olası bani olarak görür.

Kuzeybatı köşesindeki yaklaşık 45 metrelik minareye İngilizce Vikipedi'ye göre 1090'da başlanmış ve 1094'te tamamlanmıştır; mimarı Hasan bin Müferric es-Sermini'dir. Arapça Vikipedi inşaatın başlangıcını Mirdasi Sabık bin Mahmud dönemine (hicrî 472) tarihlendirir. Büyük bir yangından sonra Zengi hükümdarı Nureddin camiyi restore etmiştir – İngilizce Vikipedi'ye göre 1159'da, Almanca Vikipedi'ye göre 1169'daki bir yangından sonra (Arapça Vikipedi yangını hicrî 564/1168 olarak verir). Moğollar camiyi 1260'ta yerle bir etmiştir. Memlükler camiyi onarmış ve değiştirmiştir; Sultan Kalavun 1285'te yanan mihrabı yenilemiş, en-Nasır Muhammed döneminde ise yeni bir minber yapılmıştır. Avlu ve minare 2003'te yenilenmiştir.[1][2][3]

Planı Şam Emevi Camii'ne benzer: revaklarla çevrili, geometrik desenlerle siyah ve beyaz taş döşenmiş büyük bir avlu, iki üstü örtülü abdest şadırvanı ve bir güneş saati. Arapça Vikipedi boyutları yaklaşık 105 × 77,75 m olarak verir. Güneydeki harim çapraz tonozlu üç neften oluşur; 15. yüzyıla ait bir minber, özenle oyulmuş bir mihrap ve Vaftizci Yahya'nın babası Zekeriya'nın kalıntılarını barındırdığı söylenen türbe buradadır. Doğu salonu Melikşah dönemine (1072–1092) aittir; kuzey salonu Sultan Berkuk döneminde (1382–1399) yenilenmiştir.

Kesme taştan minare beş katlıydı ve Şuaybiye Medresesi dışında Halep'teki İslam dönemine ait diğer tüm yapılardan daha fazla kabartma süsleme taşıyordu. Brill'in First Encyclopaedia of Islam'ı minareyi “tüm Müslüman mimarisinde oldukça eşsiz” olarak nitelendirmiştir.[1][3]

Yapı bir cuma camiidir. Ona bağlı, eski el yazmalarının bulunduğu küçük bir müze vardı. UNESCO, Emeviler döneminde kurulan ve 12. yüzyılda yeniden inşa edilen Ulu Camii'yi Antik Halep Kenti'nin Olağanüstü Evrensel Değeri'nin bir parçası olarak anar.[1][2][4]

13 Ekim 2012'de cami, Özgür Suriye Ordusu ile hükümet güçleri arasındaki çatışmalarda ağır hasar görmüştür. 24 Nisan 2013'te minare yıkılmıştır; hükümet ve muhalefet birbirini suçlamış, Suriye İnsan Hakları Gözlemevi ise önceki çatışmalardan kaynaklanan bir çöküşü olası görmüştür. 2012 ile 2016 arasında duvarların bazı kısımları çökmüş, harim yanmış ve tarihî eserler kaybolmuştur. İngilizce Vikipedi'ye göre (Ekim 2026) restorasyon 2017 civarında başlamıştır; cami Mart 2025'te Ramazan için, 13 yıllık kapalılığın ardından Ekim 2026'da ise tamamen yeniden açılmıştır.[1][2][3]