تئاتر رومی بصری

بصری در سال ۱۰۶ بخشی از امپراتوری روم و پایتخت ایالت عربستان (آرابیا) شد. تاریخ دقیق ساخت تئاتر نامعلوم است. ویکی‌پدیای انگلیسی آن را در ربع دوم یا نیمهٔ دوم سدهٔ دوم جای می‌دهد و دوران تراژان را محتمل می‌داند و یونسکو نیز از تراژان نام می‌برد؛ ویکی‌پدیای عربی در عوض دوران هادریان (۱۱۷–۱۳۸) را محتمل‌ترین می‌داند.

تئاتر در اصل بیرون از دیوارهای شهر، به گفتهٔ ویکی‌پدیای عربی در جنوب شهر، قرار داشت، زیرا مرکز شهر پیش‌تر ساخته شده بود. یونسکو می‌گوید این بنا میان ۴۸۱ و ۱۲۵۱ مستحکم شد. مقالهٔ عربی مراحل را توصیف می‌کند: به گفتهٔ ابن عساکر، نخستین استحکامات در دورهٔ عباسی پدید آمد که درهای بیرونی مسدود شد و بنا به «ملعب الروم» شهرت یافت؛ در دوران فاطمیان سه برج افزوده شد و در سدهٔ سیزدهم العادل ایوبی و پسرانش نُه برج، انبارها، یک آب‌انبار و یک خندق ساختند.

کار باستان‌شناسی در ۱۹۳۰ در دوران قیمومت فرانسه آغاز شد. از اواخر دههٔ ۱۹۴۰ جایگاه‌های تماشاگران که زیر سازه‌های دورهٔ اسلامی و یک مخزن آب پنهان بودند، آشکار شدند و ادارهٔ آثار باستانی سوریه پاک‌سازی را تا ۱۹۷۰ ادامه داد. ویکی‌پدیای انگلیسی مرمت اساسی را به ۱۹۴۷–۱۹۷۰ تاریخ‌گذاری می‌کند. موزه‌ای در درون ارگ در ۱۹۷۵ گشایش یافت.[1][2][4]

جایگاه تماشاگران (کاوئا) از بازالت محلی، ۱۰۲ متر قطر دارد؛ ویکی‌پدیای عربی ارتفاع ۲۲ متر و صحنه‌ای به طول ۴۵٫۵ متر و عمق ۸٫۵ متر را ذکر می‌کند. سی‌وهفت ردیف جایگاه به طبقاتی تقسیم شده‌اند که به گفتهٔ همان منبع به سناتورها، به شوالیه‌ها و طبقهٔ میانه، و به مردم عادی اختصاص داشتند؛ راهروهای طاق‌دار و پلکان‌ها به سه طبقه دسترسی می‌دادند. جایگاه‌های ویژه برای والی ایالت و مهمانان برجسته در دیوارهای جانبی دو سوی صحنه تعبیه شده بودند.

یونسکو تأکید می‌کند که تئاتر همراه با رواق بالایی‌اش سالم است. به گفتهٔ ویکی‌پدیای عربی، ستون‌ها و سرستون‌بند این ستون‌بندی، که عناصر دوریک و کورنتی را با هم دارد، هنوز در جای اصلی خود پابرجایند. دیوار صحنه با طاقچه‌ها و درهای بزرگی که به اتاق‌های پشت صحنه راه دارند، تقسیم‌بندی شده است.[1][2][4]

به گفتهٔ ویکی‌پدیای عربی، در دورهٔ رومی احتمالاً کمدی‌ها و تراژدی‌های یونانی و لاتینی در این تئاتر اجرا می‌شد و پژوهش‌های اخیر اجراهای دینی با رقص و موسیقی را نیز فرض می‌گیرند؛ هیچ شاهدی بر نبرد جانوران وجود ندارد. در قرون وسطی بخشی از ارگی شد که، چنان‌که یونسکو یادآور می‌شود، از راه دمشق پاسداری می‌کرد و از طریق پلی چوبی به تنها ورودی آن می‌رسیدند. در زمان‌های اخیرتر، ویکی‌پدیای عربی بی ذکر تاریخ از تئاتر به‌عنوان محل برگزاری جشنوارهٔ بین‌المللی بصری نام می‌برد.[1][2][4]

منابع گنجایش آن را حدود ۱۷٬۰۰۰ نفر ذکر می‌کنند؛ ویکی‌پدیای عربی در جای دیگری از حدود ۱۰٬۰۰۰، یا ۱۰٬۰۰۰ تا ۱۵٬۰۰۰ نفر نیز سخن می‌گوید. ویکی‌پدیای انگلیسی این تئاتر را از بزرگ‌ترین و بهترین تئاترهای حفظ‌شدهٔ جهان روم می‌شمارد و احتمال می‌دهد شنی که پیش از پاک‌سازی درون آن را پر کرده بود، به حفاظت از آن کمک کرده باشد. یونسکو گنجاندن تئاتر در استحکامات بعدی را دستاوردی معماری و بی‌همتا می‌داند.[1][2][4]

یونسکو شهر باستانی بصری را از ۲۰۱۳ در فهرست میراث جهانی در معرض خطر قرار داده است؛ ویکی‌پدیای انگلیسی این وضعیت را تا ژوئیهٔ ۲۰۱۸ تأیید می‌کند. به گفتهٔ همان منبع، این مکان در جریان جنگ داخلی بر اثر فعالیت‌های نظامی در نزدیکی آن، از جمله تک‌تیراندازانی که در آنجا فعال بودند، آسیب دید. نوع و میزان آسیب به تئاتر در منابع موجود توصیف نشده است. صفحهٔ یونسکو خبری از دسامبر ۲۰۱۵ دربارهٔ ویرانی بقایایی در شهر باستانی بصری را فهرست می‌کند، بی آنکه منابع سازهٔ مربوط را مشخص کنند.[1][4]