
دورا اروپوس · عکس: Haubi|Gerhard Haubold · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons · ثبتشده 1994
دورا اروپوس
نام محلی: دورا أوربوس
دورا اروپوس شهری مرزی از دورههای هلنیستی، اشکانی و رومی بر پرتگاهی حدود ۹۰ متر بالاتر از کرانهٔ جنوبغربی فرات، نزدیک روستای صالحیه، بود. این شهر که حدود ۳۰۰ پیش از میلاد به دست سلوکیان بنیان نهاده شد، در ۲۵۶–۲۵۷ میلادی به دست ساسانیان افتاد و هرگز دوباره بر آن ساختوساز نشد. از همین رو معابد، خانهها، نقاشیهای دیواری و یافتههای نوشتاری آن بهطور استثنایی خوب باقی ماندهاند و اغلب آن را «پمپئی بیابان» مینامند.
تاریخ
این شهر حدود ۳۰۰ پیش از میلاد در زمان سلوکوس یکم نیکاتور بهعنوان دژی در محل تلاقی مسیر فرات با راه میان انطاکیه و سلوکیه بر دجله بنیان نهاده شد. یونانیان آن را به نام زادگاه مقدونی سلوکوس، اروپوس، نامیدند، در حالی که «دورا» در آرامی به معنای «دژ» است؛ شکل ترکیبی «دورا اروپوس» جدید است و فرانتس کومون آن را در ۱۹۲۲ ساخت. لوحی میخی که از مکانی به نام دا-وا-را نام میبرد، ممکن است به سکونتگاهی پیشین اشاره داشته باشد، هرچند هیچ بنایی از آن زمان شناخته نیست. در سدهٔ دوم پیش از میلاد شهر بر پایهٔ شبکهای هیپودامی بازسازی شد.
اشکانیان حدود ۱۱۳ پیش از میلاد (ویکیپدیای آلمانی: حدود ۱۱۴ پیش از میلاد) دورا را گرفتند و این شهر به مرکزی اداری منطقهای با جمعیتی آمیخته تبدیل شد. پس از اشغالی کوتاه در زمان تراژان، رومیان در ۱۶۵ میلادی (گاهشماری هاپکینز: ۱۶۴) آن را بهطور قطعی تصرف کردند و آن را با یک اردوگاه نظامی شرقیترین دژ خود ساختند. پیش از یورش ساسانیان، مدافعان بناهای کنار دیوار غربی را با خاک پر کردند. در ۲۵۶–۲۵۷ شاپور یکم شهر را گرفت و جمعیت آن را کوچاند؛ به گفتهٔ ویکیپدیای آلمانی احتمالاً در ۲۷۳ بهطور قطعی متروک شد.[1][2][4]
محوطه
وسعت شهر برای بخش هموار ۴۵ هکتار (ویکیپدیای انگلیسی)، حدود ۵۰ هکتار (ویکیپدیای عربی) و حدود ۷۵ هکتار (یونسکو) ذکر شده است؛ ویکیپدیای آلمانی میگوید حدود ۴۰ درصد آن کاوش شده است. دیوار با دروازهٔ پالمیرایی، بهجز بخشهایی از باروهای شمالی و جنوبی، در ارتفاع باقی مانده است. بناها شامل معابد متعدد – از جمله معابد آرتمیس، بل، آترگاتیس، زئوس تئوس و گده – یک مهرابه (میترائوم)، کاخ استراتگوس، مقر فرماندهی رومی (پرینکیپیا)، گرمابهها، مغازهها و گورستانی با برجهای آرامگاهیاند.
خاکریز کنار دیوار غربی بهویژه کنیسه را با چرخهٔ بزرگ نقاشیهای دیواری پیکرهدارش (آخرین مرحله به ۲۴۴ تاریخگذاری شده) و خانهکلیسا را که کهنترین بنای کلیسای مسیحی شناختهشده دانسته میشود، حفظ کرد. کنیسه در مدخلی جداگانه آمده است.[1][2][3][4]
کاربری تاریخی و اهمیت
کتیبهها و پاپیروسها به زبانهای یونانی، لاتینی، پالمیرایی، عبری، حضری، صفائی، فارسی میانه و پارتی از جامعهای چندزبانه گواهی میدهند و بایگانی «کوهورس بیستم پالمیراییها» (Cohors XX Palmyrenorum) ارتش روم را در مرز شرقی مستند میکند. آثار محاصره – نقبها، نقبهای متقابل و یافتههایی چون سپرهای نقاشیشده و مجموعههای کامل زره اسب – سندی بیهمتا از جنگافروزی باستاناند. تاریخچهٔ کاوش: نقاشیهای دیواری که سربازان بریتانیایی در ۱۹۲۰ آشکار کردند، فصلهای کاوش به سرپرستی کومون، ییل و آکادمی کتیبهها در ۱۹۲۸–۱۹۳۷، و از ۱۹۸۶ هیئتی فرانسوی–سوری به سرپرستی پیر لریش (ویکیپدیای عربی: ۱۹۸۰) که در ۲۰۱۱ پایان یافت.
به گفتهٔ ویکیپدیای انگلیسی، دورا اروپوس در ۱۹۹۹ در فهرست موقت یونسکو قرار گرفت و در ۲۰۱۱ همراه با ماری دوباره در آن گنجانده شد.[1][2][3][4][5]
گاهشمار
- حدود ۳۰۰ پ.م.
- حدود ۱۱۳ پ.م.
تصرف به دست اشکانیان (ویکیپدیای آلمانی: حدود ۱۱۴ پیش از میلاد).[1][2][4]
- ۱۶۵
- ۲۴۴
آخرین مرحلهٔ کنیسه، تاریخگذاریشده با کتیبه.[1]
- ۲۵۶–۲۵۷
محاصره و تصرف به دست شاپور یکم؛ جمعیت کوچانده میشود.[1][2][4]
- ۳۰ مارس ۱۹۲۰
سربازان بریتانیایی نقاشیهای دیواری را در معبد بل آشکار میکنند.[1][3]
- ۱۹۲۸–۱۹۳۷
کاوشهای دانشگاه ییل همراه با آکادمی کتیبهها و ادبیات.[2][3]
- ۲۰۱۱–۲۰۱۴
گالری
وضعیت مستند
بهشدت آسیبدیده · تا 2015
به گفتهٔ ویکیپدیای آلمانی، تصاویر ماهوارهای ۴ اوت ۲۰۱۱ و ۲ آوریل ۲۰۱۴ غارت نظاممند را مستند میکنند؛ تا نوامبر ۲۰۱۳ محدودهٔ شهر به چشماندازی از گودالها شبیه شده بود و یک گروه ویژهٔ ایکوم موزهٔ محوطه را «کاملاً غارتشده» گزارش کرد. ویکیپدیای انگلیسی میگوید تصاویر ماهوارهای ۲۰۱۵ نشان داد که بیش از ۷۰ درصد محوطه به دست غارتگران، عمدتاً دولت اسلامی، ویران شده است.[1][2]
بازدید
رسیدن و اقامت
خدمات مستندشده سفر، اقامت و حملونقل در استان دیرالزور:
خدمات پزشکی نزدیک
فاصلهٔ مستقیم از این مکان. دادهها: OpenStreetMap، تا تاریخ 2026-10-30. وضعیت فعالیت بررسی نشده است – پیش از رفتن تماس بگیرید.
منابع (۲۳)
- Wikipedia (en): Dura-Europos rev. 1381351642 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (de): Dura Europos rev. 266959850 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (ar): دورا أوربوس rev. 76940528 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- UNESCO World Heritage Centre, Tentative List: Dura Europos · 2026-10-30
- UNESCO World Heritage Centre, Tentative List: Mari and Europos-Dura · 2026-10-30
- Wikidata · CC0 · 2026-10-30
- Wikipedia (el) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (es) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (fa) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (fr) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (id) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (it) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (ja) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (ko) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (nl) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (pl) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (pt) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (ru) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (sv) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (ur) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (zh) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- UNESCO World Heritage Centre · © UNESCO (link only) · 2026-10-30
- OpenStreetMap · ODbL · 2026-10-30
Relation hasPart Q1577089 (Synagoge) durch Wikidata P527 gestützt; eigener Eintrag für die Synagoge existiert. Konflikte: Parthische Eroberung 113 v. Chr. (en, UNESCO) vs. um 114 v. Chr. (de); Trajan 114 n. Chr. (en-Einleitung) vs. 116 (Zeittafel nach Hopkins in en); römische Eroberung 165 (en, ar, UNESCO) vs. 164 (Hopkins); endgültige Aufgabe wohl 273 (de) vs. Debatte über sporadische Nutzung bis ins 5. Jh. (en); Flächenangaben 45 ha (en, nur ebener Teil) / ca. 50 ha (ar) / ca. 75 ha (UNESCO); Beginn der französisch-syrischen Mission 1986 (en, de) vs. 1980 (ar); erste Grabung 1920 (en, ar) vs. 1921 unter Captain Murphy (de); Hauskirche um 230 (de) vs. 232 (ar). de-Einleitung nennt das Schadensausmaß „derzeit (Juni 2019) unbekannt“, der Abschnitt zu 2013/14 und en (über 70 % 2015) aber massive Zerstörung – Status „heavily-damaged“. Wiederaufnahme 2011 in die Tentativliste gemeinsam mit Mari (en) entspricht dem Eintrag 5702, dessen Seite im Paket kein Jahr nennt. ar-Angaben zu einer babylonischen Gründung und zur Seidenstraße nicht übernommen (de verneint die Rolle als Handelsstadt an der Seidenstraße).