Świątynia Jowisza w Damaszku

W epoce żelaza Damaszek był stolicą aramejskiego państwa Aram-Damaszek, którego mieszkańcy czcili boga burzy Hadada-Rammana. Według anglojęzycznej i arabskojęzycznej Wikipedii jego świątynia stała na miejscu obecnego Meczetu Umajjadów; niemieckojęzyczna Wikipedia uważa zarówno jej wygląd, jak i położenie za nieznane. Zachował się jeden kamień: blok z sfinksem w stylu egipskim wtórnie użyty w meczecie (niemieckojęzyczna Wikipedia) lub kamień z czasów panowania króla Chazaela, obecnie w Muzeum Narodowym w Damaszku (anglojęzyczna i arabskojęzyczna Wikipedia). W okresie seleucydzkim Hadada utożsamiano z Zeusem; według anglojęzycznej Wikipedii za Antiocha IV sanktuarium przebudowano na świątynię Zeusa.

Po podboju rzymskim w 64 roku p.n.e. kult przeniesiono na Jowisza. Inskrypcja budowlana Augusta datuje początek rozbudowy; dziedziniec wewnętrzny (temenos) ukończono wkrótce po 14 roku n.e., a dziedziniec zewnętrzny (peribolos) do połowy I wieku. Świątynię odnowiono za Septymiusza Sewera (193–211). Uczony Mamun Abdulkarim przypisuje projekt urodzonemu w Damaszku architektowi Apollodorosowi. Inskrypcja poświadcza wizytę cesarza Juliana (361–363).

W czasie prześladowań pogan Teodozjusz I przekształcił świątynię w kościół Jana Chrzciciela; niemieckojęzyczna Wikipedia mówi o rozbiórce i przebudowie części. Po podboju muzułmańskim (niemieckojęzyczna Wikipedia: 634; anglojęzyczna i arabskojęzyczna: 635) kościół pozostawał przez pewien czas w użyciu; kalif al-Walid I zlecił w 706 roku budowę Meczetu Umajjadów, wbudowanego w południową część dawnego temenosu.[1][2][3]

Zespół składał się z dwóch otoczonych murem obszarów: zewnętrznego perybolu, w którym mieścił się także targ, oraz wewnętrznego temenosu z cellą i posągiem kultowym pośrodku. W czterech narożnikach temenosu stały wieże służące rytuałom w tradycji semickiej. Główne wejście znajdowało się od wschodu, a prowadziła do niego ulica kolumnowa od agory. Niemieckojęzyczna Wikipedia podaje 380 na 310 metrów dla perybolu i 56 na 97 metrów dla dziedzińca wewnętrznego; Wulzinger i Watzinger zmierzyli w 1921 roku perybol na około 350 na 450 metrów. W IV wieku była to największa świątynia w rzymskiej Syrii.[1][2][3]

Richard Pococke opublikował plan zespołu w 1745 roku, a Josias Porter w 1855 roku plan ukazujący 40 kolumn lub fragmentów kolumn zachowanych między domami. Według arabskojęzycznej Wikipedii od 2006 roku przed południową bramą meczetu odsłaniane są pozostałości świątyni. UNESCO wymienia rozległe pozostałości świątyni Jowisza wśród najwcześniejszych widocznych świadectw rzymskich w obiekcie światowego dziedzictwa Starożytne miasto Damaszek.[1][3][4]

Części murów temenosu tworzą obecnie zewnętrzne mury meczetu. Zachowały się pozostałości trzech wejść zewnętrznego obszaru, w tym zachodnia brama między Sukiem al-Hamidijja a meczetem, z dobrze zachowanymi częściami kolumnady; na wschodzie oś ciągnie się w dzielnicę al-Kajmarijja. Kolejne fragmenty rozproszone są wśród okolicznych domów, sklepów i chanów. Brak datowanego raportu o stanie.[1][2][3]