Kalat Dżabir

Nie wiadomo, kiedy wzgórze zostało po raz pierwszy ufortyfikowane; być może już w VII wieku. W czasach przedislamskich miejsce to znane było jako Dawsar i leżało na szlaku z Ar-Rakki na zachód; niemieckojęzyczna i arabskojęzyczna Wikipedia wywodzą nazwę od sługi (niewolnika) imieniem Dawsar należącego do an-Nu'mana ibn al-Mundhira, według arabskojęzycznej Wikipedii króla al-Hiry. Kalat Dawsar wzmiankowany jest w latach 1040/41. Jego późniejsza nazwa pochodzi od niejakiego Dża'bara z plemienia Banu Numajr lub Banu Kuszajr; nie jest pewne, czy był to Dża'bar ibn Sabik, czy Dża'bar ibn Malik.

W 1086 roku seldżucki Malikszah I zdobył zamek i nadał go Ukajlidzie Salimowi ibn Malikowi w zamian za oddanie Aleppo. Jego potomkowie władali nim niemal nieprzerwanie do końca XII wieku, z przerwą w 1102 roku spowodowaną przez krzyżowców (okupacja lub oblężenie, w zależności od źródła). W 1146 roku Zangi został zamordowany przez jednego ze swoich niewolników podczas oblężenia zamku. W 1168 roku jego syn Nur ad-Din przejął zamek i przeprowadził tam wielkie prace. Później przeszedł on w ręce Ajjubidów i mameluków, został poważnie uszkodzony podczas najazdów mongolskich i odrestaurowany w XIV wieku.

W pobliżu zamku znajdował się rzekomy grób Sulejmana Szaha, dziada Osmana I; prawdopodobnie pomylono go z Sulajmanem ibn Kutalmiszem. Na mocy art. 9 traktatu z Ankary z 1921 roku obszar ten stał się turecką eksklawą. W 1973 roku grób przeniesiono na północ z powodu podnoszącego się poziomu jeziora, a zamek stał się terytorium syryjskim.[1][2][3]

Zamek ma wymiary 370 × 170 m według anglojęzycznej i niemieckojęzycznej Wikipedii, 320 × 170 m według arabskojęzycznej. Kamienny mur z 35 bastionami otacza skalny rdzeń i jest częściowo poprzedzony suchą fosą; układ przypomina Cytadelę w Aleppo. Górne partie wykonano z cegły palonej. Wejście prowadzi przez budynek bramny i krętą rampę wykutą w skale. Wewnątrz znajdują się pozostałości sklepionej sali oraz cylindryczny ceglany minaret, zbudowany według niemieckojęzycznej Wikipedii za Nur ad-Dina w 1173 roku, najwyższy punkt zamku. Widoczny dziś mur ceglany jest w dużej mierze wynikiem restauracji przeprowadzonej przez syryjską Dyrekcję Generalną Starożytności i Muzeów (DGAM).[1][2][3]

W związku z zalaniem doliny Eufratu przez zaporę Tabka, której budowę rozpoczęto w 1968 roku, w latach 1965–1974 przeprowadzono wykopaliska i restaurację. Zamek otrzymał ochronny glacis i groblę łączącą go z lądem; zaangażowane były DGAM, dyrekcja zapory i UNESCO, a koszt wyniósł 4 miliony funtów syryjskich. Prace koncentrowały się na wschodnich murach i wieżach, częściach zachodnich wałów oraz „Donjon Alia”, przeznaczonym na pomieszczenie znalezisk; znajdują się one obecnie w Muzeum Narodowym w Aleppo i Muzeum w Ar-Rakce.[1][2][3]

Państwo Islamskie zajęło zamek w 2014 roku i według anglojęzycznej Wikipedii zbudowało na jego terenie tunele i składy broni. 6 stycznia 2017 roku zamek zajęły Syryjskie Siły Demokratyczne. Źródła nie zawierają późniejszej datowanej informacji o stanie; arabskojęzyczna Wikipedia opisuje wiele wież jako zniszczone lub nieistniejące, bez podania daty.[1][2][3]