Katedra Matki Bożej w Tartusie

Od czasów panowania bizantyjskiego uważano, że w tym miejscu stał kościół Maryi Panny założony przez św. Piotra, i przyciągało ono chrześcijańskich pielgrzymów. Według opisu UNESCO tradycja głosiła, że przechowywano tu ikonę, którą miał namalować św. Łukasz – tę samą, którą dziś twierdzi, że posiada, klasztor w Sajdnai.

Wojska frankijskie zdobyły Tortosę w 1099 roku podczas pierwszej wyprawy krzyżowej, a katedrę zbudowano na miejscu kościoła bizantyjskiego. Niemieckojęzyczna Wikipedia umieszcza początek budowy w drugiej ćwierci XII wieku, opis UNESCO podaje rok 1123. Templariusze rządzili miastem od 1152 do 1291 roku i według niemieckojęzycznej Wikipedii ukończyli budowlę około połowy XIII wieku. Trzęsienie ziemi uszkodziło ją w 1202 roku; wkrótce została naprawiona. W 1213 roku Rajmund, syn Boemunda IV z Antiochii, został zabity w katedrze przez asasynów. Od lat 60. XIII wieku kościół fortyfikowano przed zagrożeniem ze strony mameluków.

Templariusze opuścili Tortosę, jedno z ostatnich frankijskich miast w regionie, w 1291 roku. Za mameluków katedrę przekształcono w meczet, o czym wciąż świadczy minaret na fasadzie zachodniej. W okresie osmańskim, według niemieckojęzycznej Wikipedii, służyła jako stajnia.[1][2][3][4]

Kościół ma plan bazylikowy z trzema nawami i trzema apsydami. Część wschodnia, zbudowana jako pierwsza, jest romańska; XIII-wieczna część zachodnia jest wczesnogotycka. Anglojęzyczna Wikipedia podaje długość ponad 45 metrów i szerokość 30 metrów, opis UNESCO 41 na 34,5 metra. Nawa główna ma ostrołukowe sklepienie kolebkowe; sanktuarium Maryi Panny znajduje się po północnej stronie nawy. Ze ścian północnej i południowej wystają przypory, natomiast fasada zachodnia, wykazująca wpływy gotyckie, nie ma ich wcale, lecz dźwiga wielokątną dzwonnicę i pojedyncze okna.

Tortosa jest prawdopodobnie jedynym wciąż stojącym kościołem łacińskim, który ufortyfikowano w celach obronnych. Zakrystie w narożnikach północno-wschodnim i południowo-wschodnim zapewniały osłonę, a przypory otrzymały machikuły; według Camille'a Enlarta nad zachodnimi przęsłami naw bocznych zbudowano także dwie wieże. Opis UNESCO datuje wzmocnienie narożników wieżami na koniec XIII wieku.[1][4]

Od 1956 roku budynek mieści Muzeum Narodowe w Tartusie, prezentujące zabytki archeologiczne z okolicy. Lista informacyjna UNESCO przedstawia krzyżowcowy Tartus, z katedrą i donżonem, jako przykład miasta przekształconego przez krzyżowców, opisując katedrę jako najwybitniejszą frankijską budowlę sakralną poza Jerozolimą.[1][2][4]

Źródła nie zawierają datowanego raportu o stanie. Według anglojęzycznej Wikipedii (stan na 2026 rok) budynek służy jako Muzeum Narodowe w Tartusie.[1]