Romeins theater van Bosra

Bosra werd in 106 deel van het Romeinse Rijk en hoofdstad van de provincie Arabia. De precieze bouwdatum van het theater is onbekend. De Engelstalige Wikipedia plaatst het in het tweede kwart of de tweede helft van de tweede eeuw en acht de regering van Trajanus waarschijnlijk, en ook UNESCO noemt Trajanus; de Arabischtalige Wikipedia beschouwt daarentegen de regering van Hadrianus (117–138) als het waarschijnlijkst.

Het theater stond oorspronkelijk buiten de stadsmuren, volgens de Arabischtalige Wikipedia ten zuiden van de stad, omdat het centrum al bebouwd was. UNESCO vermeldt dat het tussen 481 en 1251 werd versterkt. Het Arabischtalige artikel beschrijft de fasen: volgens Ibn Asakir kwamen de eerste versterkingen in de Abbasidische periode, toen de buitendeuren werden dichtgemetseld en het gebouw bekend werd als Mal'ab al-Rum; onder de Fatimiden werden drie torens toegevoegd, en in de 13e eeuw bouwden de Ajjoebide al-Adil en zijn zonen negen torens, opslagruimten, een cisterne en een gracht.

Het archeologische werk begon in 1930 onder het Franse mandaat. Vanaf het einde van de jaren 1940 werden de zitplaatsen, verborgen onder bouwwerken uit de islamitische periode en een waterreservoir, blootgelegd, en de Syrische directie voor oudheden zette de ontruiming tot 1970 voort. De Engelstalige Wikipedia dateert de ingrijpende restauratie op 1947–1970. In 1975 werd binnen de citadel een museum geopend.[1][2][4]

De cavea, van plaatselijk basalt, meet 102 m in doorsnede; de Arabischtalige Wikipedia noemt een hoogte van 22 m en een toneel van 45,5 m lang en 8,5 m diep. Zevenendertig rijen zitplaatsen zijn verdeeld in rangen die volgens die bron waren voorbehouden aan senatoren, aan ridders en de middenklasse, en aan het gewone volk; overwelfde gangen en trappen bedienden de drie niveaus. Loges voor de provinciegouverneur en vooraanstaande gasten waren in de zijmuren naast het toneel aangebracht.

UNESCO benadrukt dat het theater met inbegrip van zijn bovenste galerij intact is. Volgens de Arabischtalige Wikipedia staan zuilen en hoofdgestel van deze zuilengang, die Dorische en Korinthische elementen combineert, nog op hun oorspronkelijke plaats. De toneelwand wordt geleed door nissen en grote deuren die naar de ruimten achter het toneel leiden.[1][2][4]

In de Romeinse tijd werden in het theater volgens de Arabischtalige Wikipedia waarschijnlijk Griekse en Latijnse komedies en tragedies opgevoerd, en recente studies gaan ook uit van religieuze voorstellingen met dans en muziek; er zijn geen aanwijzingen voor dierengevechten. In de middeleeuwen werd het deel van een citadel die, zoals UNESCO opmerkt, de weg naar Damascus bewaakte en bereikbaar was via een houten brug die naar één enkele ingang leidde. In recentere tijd noemt de Arabischtalige Wikipedia het theater, zonder data, als locatie van het Internationale Festival van Bosra.[1][2][4]

De bronnen noemen een capaciteit van ongeveer 17.000; elders vermeldt de Arabischtalige Wikipedia ook ongeveer 10.000, of 10.000 tot 15.000. De Engelstalige Wikipedia rekent het theater tot de grootste en best bewaarde van de Romeinse wereld en oppert dat zand dat het interieur vóór de ontruiming vulde, kan hebben bijgedragen aan de bescherming ervan. UNESCO beschouwt de opname van het theater in latere vestingwerken als een unieke architectonische prestatie.[1][2][4]

UNESCO vermeldt de oude stad Bosra sinds 2013 als bedreigd werelderfgoed; de Engelstalige Wikipedia bevestigt deze status voor juli 2018. Volgens die bron werd de plek tijdens de burgeroorlog beschadigd door militaire activiteit in de omgeving, waaronder sluipschutters die er opereerden. Aard en omvang van de schade aan het theater worden in de beschikbare bronnen niet beschreven. De UNESCO-pagina vermeldt een nieuwsbericht van december 2015 over de verwoesting van resten in de oude stad Bosra, zonder dat de bronnen het betrokken bouwwerk identificeren.[1][4]