Citadel van Aleppo

Een tempel van de stormgod Hadad, onlangs opgegraven en vermeld in spijkerschriftteksten uit Ebla en Mari, dateert het gebruik van de heuvel in het midden van het 3e millennium v.Chr.; hij bleef tot ten minste de 9e eeuw v.Chr. in gebruik. Middeleeuwse Arabische geschiedschrijvers dateren de versterkte akropolis in de tijd van de Seleucidische heerser Seleucus I, die de stad Beroia noemde. Keizer Julianus offerde in 363 op de akropolis een witte stier aan Zeus, en in de 7e eeuw zochten de stedelingen tijdens gevechten met de Sassaniden hun toevlucht in de citadel.

Islamitische legers namen Aleppo in 636 in. De Hamdanide Sayf al-Dawla regeerde vanaf 944 vanuit de stad, en na de Byzantijnse plundering van 962 verplaatsten de Hamdaniden hun paleis naar de citadel. Nur ad-Din (reg. 1147–1174) versterkte haar. Haar huidige vorm dankt zij vooral aan Saladins zoon al-Zahir Ghazi (reg. 1193–1215), die de muren versterkte, de helling met steen bekleedde, de gracht verdiepte, er een brug over sloeg en in 1213 het toegangsblok herbouwde.

De Mongolen beschadigden de citadel in 1260 en Timur verwoestte haar in 1400–1401. Vanaf 1415 herbouwde de Mamelukse gouverneur Sayf al-Din Jakam haar met twee voortorens en een paleis boven de poort. Na een restauratie onder Suleiman I (1521) en zware schade bij de aardbeving van 1822 volgden onder het Franse mandaat vanaf de jaren 1930 opgravingen en restauraties, en in de jaren 2000 conservering door de Aga Khan Trust for Culture.[1][2][3]

De heuvel heeft een elliptische basis van 450 bij 325 meter en rijst ongeveer 50 meter op; de top meet 285 bij 160 meter. De helling was ooit geheel met kalksteen bekleed, waarvan delen bewaard zijn, en een gracht uit de 12e eeuw van 22 meter diep en 30 meter breed omringt haar. De brug leidt naar het toegangsblok, waarvan de route met haakse bochten (vijf, of volgens een andere passage meer dan zes) en drie poorten met gebeeldhouwde figuren bedoeld was om aanvallers op te houden, ondersteund door mezekouwen.

Boven het toegangsblok bevindt zich de Mamelukse troonzaal, volgens de Arabischtalige Wikipedia 26,5 bij 23,5 meter; al-Ghawri, de laatste Mamelukse sultan, verving haar vlakke plafond door negen koepels. Binnen liggen het Ajjoebidische "paleis van de glorie" met een muqarnasportaal en een binnenplaats met vier iwans, een driedelige hamam, twee uit Byzantijnse kerken omgevormde moskeeën – de Moskee van Abraham en de Grote Moskee met haar minaret van 21 meter – en putten tot 125 meter diep.[1][2][3]

De heuvel was eerst een cultusplaats van de stormgod, later een akropolis, toevluchtsoord en vesting. Onder de Zengiden en Ajjoebiden was de citadel een regeringszetel en een gevangenis voor vooraanstaande kruisvaarders: Joscelin II van Edessa stierf hier, en Reinoud van Châtillon en koning Boudewijn II van Jeruzalem werden hier vastgehouden. In het begin van de 13e eeuw werd zij een paleisstad met woon-, religieuze, militaire en bevoorradingsgebouwen. Onder de Ottomanen diende zij als kazerne; in 1679 telde de Franse consul d'Arvieux er 1.400 mensen, van wie 350 janitsaren.

Een volksoverlevering verbindt de heuvel met Abraham, die hier zijn schapen zou hebben gemolken; Nur ad-Din schonk de Moskee van Abraham een houten mihrab die tijdens het mandaat verloren ging. In de 20e eeuw werd de citadel een archeologische vindplaats en evenementenlocatie, met een in 1980 toegevoegd amfitheater, en zij dient als embleem van de stad. Tijdens de burgeroorlog gebruikte het Syrische leger haar als militaire basis.[1][2][3]

UNESCO wijst de gracht, het met steen beklede glacis en de poort met haar mezekouwen aan als een belangrijk ensemble van Arabische militaire architectuur. Toen al-Zahir Ghazi de stadsmuren uitbreidde, kwam de citadel in het centrum van de vestingwerken te liggen in plaats van aan de rand ervan.[1][4]

Oorlogsschade is vastgelegd voor augustus 2012 (buitenste poort) en juli 2015 (tunnelexplosie onder de buitenmuur, verantwoordelijkheid omstreden); de citadel ging begin 2018 weer open terwijl herstelwerkzaamheden gaande waren. Na omvangrijke schade bij de aardbeving van 6 februari 2023 ging zij op 17 februari 2024 weer open, na twee restauratiefasen aan de zuidelijke voortoren. Op 29 november 2024 namen Hay'at Tahrir al-Sham en andere rebellengroepen de citadel in.[1][2]