الرصافة

ویکی‌پدیای انگلیسی پیشینهٔ این مکان را به اردوگاهی نظامی آشوری از سدهٔ نهم پیش از میلاد می‌رساند؛ ویکی‌پدیای آلمانی از مکانی اداری آشوری به نام رَصَپّا یاد می‌کند، اما پیوند آن را با رصف کتاب مقدس و با این مکان اثبات‌نشده می‌داند و یافته‌های اوایل دورهٔ فلاوی را کهن‌ترین یافته‌ها می‌نامد که بر بنیان‌گذاری آن به‌عنوان پاسگاهی رومی در حدود ۷۰ میلادی دلالت دارد. در دوران رومی، رصافه منزلگاهی بر «استراتا دیوکلتیانا» میان سورا بر فرات و پالمیرا بود.

پس از شهادت سرباز سرجیوس (به گفتهٔ ویکی‌پدیای آلمانی حدود ۳۱۲)، مزار او مقصد زیارت شد. رصافه از اوایل سدهٔ پنجم (ویکی‌پدیای انگلیسی: اندکی پس از ۴۳۱) اسقف‌نشین بود. امپراتور آناستاسیوس یکم این دژ را به شهر تبدیل کرد و به آن مرتبهٔ مطرانی داد؛ دیوار کنونی از دوران یوستینیانوس است. در ۵۴۳ شاه ساسانی خسرو یکم شهر را محاصره کرد. در اواخر سدهٔ ششم، متحدان عرب غسانیان از زیارتگاه پاسداری می‌کردند.

بیزانسی‌ها در ۶۳۶ شهر را از دست دادند. خلیفه هشام بن عبدالملک (حک. ۷۲۴–۷۴۳) آن را اقامتگاه محبوب خود کرد، کاخ‌هایی بیرون از دیوارها ساخت و مسجد جامع را به کلیسای زیارتی افزود. به گفتهٔ ویکی‌پدیای آلمانی، ساکنان در ۱۲۶۹ از برابر مغولان به سلمیه گریختند؛ آخرین یادکرد از رصافه در پایان سدهٔ سیزدهم است.[1][2][3]

دیوار، به بلندی تا ۱۵ متر و ضخامت ۳ متر، که از سنگ گچی محلی ساخته شده، چهارضلعی نامنظمی با اضلاع ۳۵۰ تا ۵۴۹ متر، یک دروازه در هر ضلع، دو راه‌بارو و ۵۰ برج نیمه‌حفظ‌شده تشکیل می‌دهد. در درون این محوطهٔ حدود ۲۱ هکتاری چهار کلیسا قرار دارد: بازیلیکای A از اواخر سدهٔ پنجم، که به گفتهٔ ویکی‌پدیای آلمانی بزرگ‌ترین بازیلیکای بازمانده با طاق‌نماهای پهن در سوریه است و بزرگ‌ترین «بِما»ی شناخته‌شده در کشور را دارد؛ بازیلیکای B که ساخت آن در ۵۱۸ آغاز شد؛ کلیسایی با نقشهٔ مرکزی (چهارمحرابی) از اوایل سدهٔ ششم؛ و بازیلیکای کوچک‌تر C.

چون شهر هیچ چشمه یا آب روانی نداشت، به چهار آب‌انبار زیرزمینی بزرگ متکی بود؛ به گفتهٔ ویکی‌پدیای آلمانی، بزرگ‌ترین آن‌ها ۱۵٬۰۰۰ تا ۱۶٬۰۰۰ متر مکعب گنجایش داشت. بیرون از دروازهٔ شمالی، به‌اصطلاح بنای المنذر از حدود ۵۷۰–۵۸۰ قرار دارد که احتمالاً غسانیان از آن استفاده می‌کردند؛ در جنوب شهر بقایای به‌سختی دیدنیِ ناحیهٔ کاخ هشام قرار دارد.[1][2][3]

ویکی‌پدیای انگلیسی رصافه را پس از اورشلیم مهم‌ترین مرکز زیارت در شرق بیزانس توصیف می‌کند که به‌ویژه برای عرب‌های محلی جاذبه داشت. ویکی‌پدیای آلمانی مسجدی را که به کلیسا تکیه داده شده، نشانه‌ای از همزیستی می‌داند که به مسیحیان و مسلمانان امکان می‌داد هم‌زمان زیارتگاه را گرامی بدارند.[1][2][3]

به گفتهٔ ویکی‌پدیای آلمانی، درون شهر چشم‌اندازی از گودال‌هایی است که از کاوش‌های غیرقانونی میان ۱۹۱۰ و ۱۹۲۰ باقی مانده است. کارهای مرمتی سوریه بر دروازهٔ شمالی و بازیلیکای A در ۱۹۶۸–۱۹۷۶ بخش‌های بلند دیوار را پایین آورد و به گفتهٔ تیلو اولبرت به دیوارها و کف‌ها آسیب زد؛ در ۲۰۰۴/۰۵ بخش‌هایی از بالای دیوار استحکام یافت. در جریان جنگ داخلی، کنترل آن چندین بار دست‌به‌دست شد (ویکی‌پدیای انگلیسی: بازپس‌گیری از داعش در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۷؛ ویکی‌پدیای عربی: مخالفان در ۲۰۱۳، ارتش در ژوئن ۲۰۱۶). منابع هیچ اطلاعاتی دربارهٔ آسیب‌های جنگ ندارند.[1][2][3]