دریاچه اسد

ویکی‌پدیای انگلیسی بیشینهٔ گنجایش را ۱۱٫۷ کیلومتر مکعب ذکر می‌کند، اما دو بیشینهٔ مساحت متفاوت (۵۲۵ کیلومتر مربع و ۶۱۰ کیلومتر مربع) می‌آورد؛ گنجایش واقعی با ۹٫۶ کیلومتر مکعب بسیار کمتر است و مساحت سطح آن ۴۴۷ کیلومتر مربع است. ویکی‌پدیای عربی بیشینهٔ گنجایش را ۱۴٫۱ کیلومتر مکعب ذکر می‌کند.

کرانهٔ غربی به تالابی مهم تبدیل شده است؛ در کرانهٔ جنوب‌شرقی، نواحی‌ای با درختان همیشه‌سبز از جمله کاج حلب و پدِ فراتی دوباره جنگل‌کاری شده‌اند. این دریاچه زمستان‌گذران مهمی برای پرندگان مهاجر است؛ پیش از ۲۰۰۴ دولت با تنزل کیفیت جاده‌های دسترسی، بخش‌هایی از کرانه را از شکارچیان محافظت کرد. جزیرهٔ جزیرة الثوره منطقه‌ای حفاظت‌شده است.[1][3]

نخستین طرح‌ها برای سدی بر فرات سوریه به ۱۹۲۷ بازمی‌گردد. در ۱۹۵۷ سوریه دربارهٔ کمک فنی و مالی با اتحاد شوروی توافق کرد و در پی آن در ۱۹۶۰ توافقی مالی با آلمان غربی و در ۱۹۶۵ توافق دیگری با اتحاد شوروی بسته شد. سد میان ۱۹۶۸ و ۱۹۷۳ ساخته شد؛ آبگیری مخزن در ۱۹۷۴ با کاهش جریان رود آغاز شد. این طرح در دوران ریاست‌جمهوری حافظ اسد به‌عنوان بخشی از سیاست‌های نوسازی و اصلاحات کشاورزی او تکمیل شد. در ۱۹۷۵ عراق شکایت کرد که جریان آب به زیر سطحی پذیرفتنی رسیده است و تهدید به بمباران سد کرد؛ میانجی‌گری عربستان سعودی و اتحاد شوروی این اختلاف را حل کرد.

پیش از آبگیری، برنامه‌ای بین‌المللی از کاوش‌های نجات‌بخش از ۱۹۶۳ تا ۱۹۷۴ در محوطه‌هایی از دورهٔ ناطوفی متأخر تا دورهٔ عثمانی اجرا شد، از جمله تل ابوهریره، امار، حبوبة کبیره، مریبط، تل السویحات، تل فرای و دبسی فرج. قلعهٔ جعبر، که بالای تپه‌اش به جزیره تبدیل شد، شیب‌دیواری محافظ یافت و دو مناره در مریبط و مسکنه به بیرون از منطقهٔ زیر آب منتقل شدند.

در جریان جنگ داخلی، سطح آب به‌طور چشمگیری پایین آمد، شاید چون نیروگاه بیش از آنچه فرات تأمین می‌کرد آب برداشت می‌کرد. به گفتهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، در مه ۲۰۲۶ سطح آب به ۹۷ درصد رسید، ارتفاعی که دهه‌ها دیده نشده بود، و در پایین‌دست در استان‌های رقه و دیرالزور سیلاب به راه انداخت.[1][2]

این طرح قرار بود ۶۴۰٬۰۰۰ هکتار را در دو کرانه آبیاری کند. خاک‌های سرشار از گچ، شور شدن خاک، فروریختن آبراهه‌ها و بی‌میلی کشاورزان به جابه‌جایی سبب شد که در ۱۹۸۴ تنها ۶۰٬۰۰۰ هکتار آبیاری شود؛ تا ۲۰۰۰ این رقم به ۱۲۴٬۰۰۰ هکتار، یعنی ۱۹ درصد طرح، رسید. خط لوله‌ای سالانه ۸۰ میلیون متر مکعب آب آشامیدنی از دریاچه به حلب می‌رساند.[1][2]