Ναός του Διός, Δαμασκός

Στην Εποχή του Σιδήρου η Δαμασκός ήταν η πρωτεύουσα του αραμαϊκού κράτους Αράμ-Δαμασκός, του οποίου ο λαός λάτρευε τον θεό της καταιγίδας Χαντάντ-Ραμμάν. Σύμφωνα με την αγγλική και την αραβική Wikipedia, ο ναός του βρισκόταν στη θέση του σημερινού Τεμένους των Ομαγιαδών· η γερμανική Wikipedia θεωρεί άγνωστες τόσο τη μορφή όσο και τη θέση του. Ένας λίθος σώζεται: ένας όγκος με σφίγγα αιγυπτιακού τύπου που επαναχρησιμοποιήθηκε στο τέμενος (γερμανική Wikipedia), ή ένας λίθος της βασιλείας του βασιλιά Αζαήλ που βρίσκεται σήμερα στο Εθνικό Μουσείο της Δαμασκού (αγγλική και αραβική Wikipedia). Στη σελευκιδική περίοδο ο Χαντάντ ταυτίστηκε με τον Δία· επί Αντιόχου Δ΄, αναφέρει η αγγλική Wikipedia, το ιερό αναδιαμορφώθηκε ως ναός του Διός.

Μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση το 64 π.Χ. η λατρεία μεταφέρθηκε στον Ιούπιτερ. Μια κτητορική επιγραφή του Αυγούστου χρονολογεί την έναρξη της επέκτασης· η εσωτερική αυλή (τέμενος) ολοκληρώθηκε λίγο μετά το 14 μ.Χ. και η εξωτερική αυλή (περίβολος) έως τα μέσα του 1ου αιώνα. Ο ναός ανακαινίστηκε επί Σεπτίμιου Σεβήρου (193–211). Ο λόγιος Μααμούν Αμπντουλκαρίμ αποδίδει τον σχεδιασμό στον γεννημένο στη Δαμασκό αρχιτέκτονα Απολλόδωρο. Μια επιγραφή μαρτυρεί επίσκεψη του αυτοκράτορα Ιουλιανού (361–363).

Κατά τον διωγμό των εθνικών ο Θεοδόσιος Α΄ μετέτρεψε τον ναό σε εκκλησία του Ιωάννη του Βαπτιστή· η γερμανική Wikipedia κάνει λόγο για κατεδάφιση και μετατροπή τμημάτων. Μετά τη μουσουλμανική κατάκτηση (γερμανική Wikipedia: 634· αγγλική και αραβική: 635) η εκκλησία παρέμεινε σε χρήση για κάποιο διάστημα· ο χαλίφης αλ-Ουαλίντ Α΄ διέταξε την κατασκευή του Τεμένους των Ομαγιαδών το 706, ενσωματωμένου στη νότια πλευρά του παλαιού τεμένους.[1][2][3]

Το συγκρότημα αποτελούνταν από δύο περιτειχισμένους περιβόλους: έναν εξωτερικό περίβολο, που περιλάμβανε επίσης μια αγορά, και το εσωτερικό τέμενος με τον σηκό και το λατρευτικό άγαλμα στο κέντρο του. Πύργοι βρίσκονταν στις τέσσερις γωνίες του τεμένους για τελετουργίες σύμφωνα με τη σημιτική παράδοση. Η κύρια είσοδος ήταν στα ανατολικά, όπου οδηγούσε μια κιονοστοιχία οδού από την αγορά. Η γερμανική Wikipedia αναφέρει 380 επί 310 μέτρα για τον περίβολο και 56 επί 97 μέτρα για την εσωτερική αυλή· οι Wulzinger και Watzinger μέτρησαν τον περίβολο το 1921 σε περίπου 350 επί 450 μέτρα. Έως τον 4ο αιώνα ήταν ο μεγαλύτερος ναός της ρωμαϊκής Συρίας.[1][2][3]

Ο Ρίτσαρντ Πόκοκ δημοσίευσε ένα σχέδιο του συγκροτήματος το 1745, και ο Τζοσάιας Πόρτερ το 1855 ένα σχέδιο που έδειχνε 40 κίονες ή θραύσματα κιόνων να σώζονται ανάμεσα στα σπίτια. Σύμφωνα με την αραβική Wikipedia, κατάλοιπα του ναού αποκαλύπτονται από το 2006 μπροστά από τη νότια πύλη του τεμένους. Η UNESCO κατονομάζει τα εκτεταμένα κατάλοιπα του Ναού του Δία μεταξύ των αρχαιότερων ορατών ρωμαϊκών μαρτυριών στο Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς «Αρχαία Πόλη της Δαμασκού».[1][3][4]

Τμήματα των τοίχων του τεμένους αποτελούν σήμερα εξωτερικούς τοίχους του τζαμιού. Σώζονται κατάλοιπα τριών εισόδων του εξωτερικού περιβόλου, μεταξύ αυτών η δυτική πύλη μεταξύ του Σουκ αλ-Χαμιντίγια και του τεμένους, με καλά διατηρημένα τμήματα μιας κιονοστοιχίας· προς τα ανατολικά ο άξονας συνεχίζεται στη συνοικία αλ-Καϊμαρίγια. Περαιτέρω θραύσματα είναι διάσπαρτα στα γύρω σπίτια, καταστήματα και χαν. Δεν υπάρχει χρονολογημένη αναφορά για την κατάσταση.[1][2][3]