Ugarit

Miejsce było zamieszkane od neolitu; anglojęzyczna Wikipedia podaje koniec VIII tysiąclecia p.n.e., niemieckojęzyczna Wikipedia VII tysiąclecie. Charakter miejski uzyskało od początku III tysiąclecia, zostało opuszczone około 2200 roku p.n.e., a w środkowej epoce brązu ponownie zasiedlone i ufortyfikowane. Archiwum z Mari (ok. 1765 p.n.e.) wspomina Ugarit i wizytę króla Zimri-Lima; miasto było wówczas wasalem królestwa Jamhad ze stolicą w Aleppo. Znaleziska poświadczają kontakty z Egiptem okresu Średniego Państwa.

Złoty wiek nastał w późnej epoce brązu. Ugarit handlowało z Egiptem, Cyprem, Egeą, Hetytami i miastami Lewantu, a jego ludność szacuje się na 6000–8000 osób. Za Nikmaddu II (ok. 1350–1315 p.n.e.) stało się wasalem hetyckim, zachowując szeroką niezależność gospodarczą i kulturalną. Listy z archiwum w Amarnie dokumentują stosunki dyplomatyczne z Egiptem.

Około 1200 roku p.n.e. wschodnia część basenu Morza Śródziemnego cierpiała z powodu głodu, a wybrzeże atakowali morscy najeźdźcy. Ostatni król, Ammurapi, na próżno prosił o pomoc, ponieważ jego armia i flota służyły Hetytom. Miasto zostało złupione i spalone, prawdopodobnie przez tzw. Ludy Morza. Daty wahają się między 1194 a 1185 rokiem p.n.e.; anglojęzyczna Wikipedia podaje, że dane radiowęglowe i astronomiczne wskazują na lata 1192–1190 p.n.e. Ugarit nigdy nie zostało odbudowane.[1][2][3]

Kopiec zajmuje około 28 hektarów i wznosi się do 20 metrów; miasto otaczał mur z jedną znaną ufortyfikowaną bramą. Na zachodzie leżała Strefa Królewska z pałacem, który rozrastał się wokół dziedzińców w kilku fazach w XIV i XIII wieku p.n.e. Jego wielkość różni się w zależności od źródła: około 6500 m² (anglojęzyczna Wikipedia), około 10 000 m² z około 100 pomieszczeniami (niemieckojęzyczna Wikipedia), blisko hektar (UNESCO). Kamienny parter zachował się miejscami do wysokości 4 metrów, a liczne klatki schodowe świadczą o utraconym piętrze.

Na akropolu stały świątynie Baala i Dagana, każda z przedsionkiem i wewnętrznym sanktuarium. Świątynia Baala została zniszczona w połowie XIII wieku p.n.e., być może przez trzęsienie ziemi, i nie została odbudowana, natomiast świątynię Dagana odrestaurowano. Między nimi stał Dom Arcykapłana. W centrum miasta tzw. Świątynia Rytonu znajdowała się w obrębie dzielnicy mieszkalnej. Domy reprezentowały wspólny typ z przedsionkiem, dziedzińcem i klatką schodową i stały wzdłuż wąskich, nieregularnych uliczek.

Do królestwa należały port Minet el-Bejda, około 1,5–2 kilometrów na zachód, oraz rezydencja drugorzędna Ras Ibn Hani, około 5 kilometrów na południe.[1][2][4]

Ugarit było węzłem handlowym, siedzibą królewską i ośrodkiem religijnym. W świątyni Baala znaleziono jako dary wotywne stele, posągi i szesnaście kamiennych kotwic. Dom Arcykapłana zawierał tabliczki z poezją mitologiczną, w tym cykl o Baalu, a także ćwiczenia pisarskie i listy słów wskazujące na szkołę skrybów. Świątynię Rytonu interpretowano także jako miejsce marzeah, wspólnotowej uczty na cześć bóstwa.

Po zniszczeniu miejsce przez stulecia pozostawało opuszczone; w VI–IV wieku p.n.e. w pobliżu istniała mała wieś, a w czasach rzymskich krótkotrwała osada. Akropol był później plądrowany i wykorzystywany jako kamieniołom. W 1928 roku rolnik orzący pole przypadkowo otworzył grób w nekropolii Minet el-Bejda. Francuska misja pod kierunkiem Claude'a Schaeffera prowadziła wykopaliska od 1929 roku, później pod kierunkiem innych badaczy, a od 2005 roku wspólnie z Syrią, aż do wstrzymania prac przez wojnę domową w 2011 roku.[1][2][4]

Około 1400 roku p.n.e. lub od XIV wieku p.n.e. skrybowie w Ugarit opracowali alfabetyczne pismo klinowe złożone z 30 znaków, którego kolejność liter przypomina fenicką. Obok niego językiem dyplomacji był akadyjski. Według UNESCO opatrzone inskrypcjami narzędzia z brązu pozwoliły odczytać pismo w 1930 roku; niemieckojęzyczna Wikipedia przypisuje odczytanie Hansowi Bauerowi (1932), Charles'owi Virolleaudowi i Édouardowi Dhorme'owi.

Wśród tabliczek znajdują się także hymny huryckie uważane za najstarszy zachowany zapis muzyczny. Synchronizmy w tekstach, na przykład z egipskim kanclerzem Bajem, pozwoliły doprecyzować chronologię wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. UNESCO zauważa, że po sześćdziesięciu latach badań wykopaliskami objęto zaledwie jedną szóstą stanowiska.[1][2][4]

Od późnej epoki brązu rzeka Nahr Czbajjeb zerodowała około 50 metrów północnego krańca kopca, a gaje pomarańczowe na zboczu południowym uniemożliwiają wykopaliska. Minet el-Bejda jest obecnie portem wojskowym i nie jest dostępne dla wykopalisk. Wykopaliska przerwała w 2011 roku wojna domowa; anglojęzyczna Wikipedia podaje, że w 2021 roku z warstwy zniszczenia wydobyto wiele grotów strzał. Źródła nie zawierają informacji o zniszczeniach wojennych ani o obecnym stanie zachowania.[1]