Tell Halaf

Miejsce zostało zasiedlone w późnym neolicie i dało nazwę kulturze Halaf, której ceramika malowana jest wielobarwnymi motywami geometrycznymi i zwierzęcymi. Anglojęzyczna Wikipedia datuje jej rozkwit na około 6100–5400 p.n.e., niemieckojęzyczna Wikipedia okres Halaf na około 6000–5300 p.n.e. Następnie pojawiła się kultura Ubajd, po czym miejsce na długo opustoszało.

W X wieku p.n.e. (według niemieckojęzycznej Wikipedii w X lub IX wieku) władcy aramejskiego królestwa Bit Bahiani uczynili to miejsce, jako Guzanę, swoją siedzibą; król Kapara zbudował na cytadeli bogato zdobiony rzeźbami pałac (Pałac Zachodni, typu hilani). Asyryjski król Adad-nirari II otrzymał trybut od Gozanu; anglojęzyczna Wikipedia podaje 894 rok p.n.e. W 808 roku p.n.e. miasto stało się prowincją imperium asyryjskiego, a namiestnicy rezydowali w Pałacu Północno-Wschodnim. Po upadku Asyrii stało się w 612 roku p.n.e. kolonią babilońską i pozostawało zamieszkane według niemieckojęzycznej Wikipedii do okresu islamskiego, według anglojęzycznej do okresu rzymsko-partyjskiego. Biblia wymienia Gozan jako miejsce, do którego deportowano Izraelitów.[1][2][3]

Bastionowy mur cytadeli otaczał miasto górne o powierzchni 5,1 hektara, a mur zewnętrzny miasto dolne o powierzchni około 50 hektarów. Pałac Zachodni stał na wysokim tarasie; przy jego wejściu kolumny w postaci figur boga pogody i jego rodziny, stojących na byku i lwach, dźwigały architraw, a dolne partie ścian wyłożone były bazaltowymi ortostatami. Według niemieckojęzycznej Wikipedii ich dobry stan zachowania może mieć związek z pożarem podczas powstania w 759 roku p.n.e. Odsłonięto także pomieszczenie kultowe, groby oraz, w mieście dolnym, świątynię w stylu asyryjskim.[1][2][3]

Max von Oppenheim odkrył stanowisko w listopadzie 1899 roku i prowadził wykopaliska w latach 1911–1913 oraz 1927–1929. Przy podziale znalezisk część rzeźb trafiła do Aleppo, tworząc trzon dzisiejszego Muzeum Narodowego, a część do Berlina. Tam Oppenheim otworzył w 1930 roku własne Muzeum Tell Halaf; spłonęło ono podczas nalotu w listopadzie 1943 roku, a bazaltowe figury rozpadły się na około 27 000 fragmentów. W latach 2001–2010 (niemieckojęzyczna Wikipedia: 2002–2009) ponad 30 rzeźb złożono ponownie i pokazano w 2011 roku w Pergamonmuseum, a w 2014 roku w Bundeskunsthalle w Bonn. Od 2006 roku syryjsko-niemiecki zespół wznowił wykopaliska na kopcu.[1][2][3]

Według niemieckojęzycznej Wikipedii od lat 80. XX wieku zabudowa wiejska sięga aż do kopca, przez co obszaru południowego miasta dolnego nie można już badać, a wciąż użytkowany cmentarz muzułmański ogranicza wykopaliska na samym kopcu. Arabskojęzyczna Wikipedia podaje około 10 000 mieszkańców dla otaczającej wsi Tell Halaf. Nowszy raport o stanie stanowiska nie jest dostępny.[2][3]