Serdżilla

Niemieckojęzyczna Wikipedia datuje początek osadnictwa na połowę IV wieku, a jego koniec na okres po VII wieku. Anglojęzyczna Wikipedia podaje 473 jako rok zbudowania Serdżilli; niemieckojęzyczna Wikipedia wskazuje, że jest to data (rok 784 ery Seleucydów) mozaiki w łaźni. Osada rozwinęła się w naturalnej niecce i prosperowała dzięki winogronom i oliwkom; powszechne było także wydobycie wapienia, niekiedy bezpośrednio pod budynkami. Według anglojęzycznej Wikipedii Serdżilla, podobnie jak większość Martwych Miast, została opuszczona w VII wieku, gdy podbój arabski przeciął szlaki handlowe między Antiochią a Apameą. UNESCO podaje dla opuszczenia starożytnych wiosek jako całości okres od VIII do X wieku.

Melchior de Vogüé badał to miejsce w latach 60. XIX wieku. Howard Crosby Butler odwiedził je z ekspedycją z Princeton w latach 1899/1900 i ponownie w latach 1904/05; według anglojęzycznej Wikipedii mozaika podłogowa odnaleziona przez zespół zniknęła, zanim powrócił.[1][2][4]

W centrum stoją obok siebie dwa budynki z V wieku: andron, czyli dom zebrań i gościny dla mężczyzn z dwukondygnacyjnym portykiem kolumnowym i kapitelami typu, który Butler nazwał „syryjskim”, oraz łaźnia. Mozaika w łaźni przedstawia drzewo granatu; inskrypcja wymienia jako fundatorów Julianosa i jego żonę Donnę. W części północnej mieściły się pomieszczenia wypoczynkowe i przebieralnie, w południowej ciepłe i zimne kąpiele.

Liczne dwukondygnacyjne domy z bloków wapiennych, niektóre z portykami i gzymsami (jak dom nr 18, prawdopodobnie z końca V wieku), świadczą o zamożności społeczności; za jedną z willi znajduje się zagłębiony budynek z tłocznią oliwy. Z trójnawowej bazyliki, datowanej przez Butlera na połowę V wieku, zachowały się jedynie fragmenty apsydy, martyrionu i fasady południowej.[1][2]

Arabskojęzyczna Wikipedia opisuje mieszkańców jako rolników, którzy łączyli uprawę ziemi, hodowlę i produkcję oliwy, mówili po syryjsku, znali grekę i przeszli z pogaństwa na chrześcijaństwo. UNESCO docenia starożytne wioski północnej Syrii jako świadectwo życia wiejskiego w późnej starożytności oraz rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa we wspólnotach wiejskich. Obiekt został wpisany w 2011 roku i od 2013 roku znajduje się na Liście światowego dziedzictwa w zagrożeniu; anglojęzyczna Wikipedia podaje natomiast rok 2011 jako datę wpisu na listę obiektów zagrożonych.[1][3][4]

Według anglojęzycznej Wikipedii w latach 2012–2015 w ruinach mieszkali uchodźcy, którzy budowali piece i toaletę, powodując niewielkie szkody. W części zachodniej pluton wojskowy wykorzystywał ruiny jako kwatery i dobudował dachy z blachy. W maju 2019 roku w część zachodnią uderzyły trzy pociski; dom przekształcony w 2011 roku w dom gościnny stracił dach.[1]