Rusafa

Anglojęzyczna Wikipedia wywodzi początki miejsca od asyryjskiego obozu wojskowego z IX wieku p.n.e.; niemieckojęzyczna Wikipedia wspomina o asyryjskiej miejscowości administracyjnej zwanej Raṣappa, lecz uważa związek z biblijnym Resef i z tym miejscem za nieudowodniony, wskazując jako najwcześniejsze znaleziska wczesnoflawijskie i sugerując założenie jako rzymskiej placówki około 70 roku n.e. W czasach rzymskich Rusafa była stacją na Strata Diocletiana między Surą nad Eufratem a Palmyrą.

Po męczeńskiej śmierci żołnierza Sergiusza (według niemieckojęzycznej Wikipedii około 312 roku) jego grób stał się celem pielgrzymek. Rusafa była siedzibą biskupią od początku V wieku (anglojęzyczna Wikipedia: wkrótce po 431 roku). Cesarz Anastazjusz I rozbudował fort w miasto i nadał mu rangę metropolii; obecny mur pochodzi z czasów Justyniana. W 543 roku sasanidzki król Chosrow I oblegał miasto. Pod koniec VI wieku sanktuarium strzegli arabscy sprzymierzeńcy Ghassanidów.

Bizantyjczycy utracili miasto w 636 roku. Kalif Hiszam ibn Abd al-Malik (pan. 724–743) uczynił je swoją ulubioną rezydencją, zbudował pałace poza murami i dobudował do kościoła pielgrzymkowego Wielki Meczet. Według niemieckojęzycznej Wikipedii mieszkańcy uciekli przed Mongołami do Salamijji w 1269 roku; Rusafa wzmiankowana jest po raz ostatni pod koniec XIII wieku.[1][2][3]

Mur o wysokości do 15 metrów i grubości 3 metrów, zbudowany z miejscowego kamienia gipsowego, tworzy nieregularny czworobok o bokach od 350 do 549 metrów, z bramą w każdym boku, dwoma chodnikami na murach i 50 częściowo zachowanymi basztami. W obrębie obszaru o powierzchni około 21 hektarów stoją cztery kościoły: Bazylika A z końca V wieku, według niemieckojęzycznej Wikipedii największa zachowana bazylika o szerokich arkadach w Syrii, z największą znaną w kraju bemą; Bazylika B, rozpoczęta w 518 roku; kościół centralny (tetrakonchos) z początku VI wieku; oraz mniejsza Bazylika C.

Wobec braku źródła i wody płynącej miasto polegało na czterech dużych podziemnych cysternach; największa mieściła według niemieckojęzycznej Wikipedii od 15 000 do 16 000 metrów sześciennych. Przed bramą północną stoi tzw. budowla al-Mundhira z około 570–580 roku, używana prawdopodobnie przez Ghassanidów; na południe od miasta leżą ledwo widoczne pozostałości obszaru pałacowego Hiszama.[1][2][3]

Anglojęzyczna Wikipedia opisuje Rusafę jako najważniejszy po Jerozolimie ośrodek pielgrzymkowy bizantyjskiego Wschodu, szczególnie atrakcyjny dla miejscowych Arabów. Niemieckojęzyczna Wikipedia widzi w meczecie zbudowanym przy kościele znak współistnienia, umożliwiający chrześcijanom i muzułmanom jednoczesne oddawanie czci sanktuarium.[1][2][3]

Według niemieckojęzycznej Wikipedii wnętrze miasta to krajobraz kraterów pozostałych po nielegalnych wykopach z lat 1910–1920. Syryjskie prace restauracyjne przy bramie północnej i Bazylice A w latach 1968–1976 rozebrały wysokie partie murów i według Thilo Ulberta uszkodziły mury i posadzki; w latach 2004/05 zabezpieczono części koron murów. Podczas wojny domowej kontrola kilkakrotnie się zmieniała (anglojęzyczna Wikipedia: odbicie z rąk Państwa Islamskiego 19 czerwca 2017 roku; arabskojęzyczna Wikipedia: opozycja w 2013 roku, armia w czerwcu 2016 roku). Źródła nie podają informacji o zniszczeniach wojennych.[1][2][3]