Kasr al-Hajr asz-Szarki

Datowanie nieznacznie się różni: anglojęzyczna Wikipedia podaje lata 728–729, niemieckojęzyczna Wikipedia „przed 729”, a arabskojęzyczna Wikipedia rok 110 AH. Według opisu UNESCO zaginiona dziś inskrypcja przypisywała zespół kalifowi Hiszamowi (pan. 724–743). Uważa się go za odpowiednik Kasr al-Hajr al-Gharbi, zbudowanego według anglojęzycznej Wikipedii rok wcześniej. Źródła opisują jego przeznaczenie jako miejsca polowań i odpoczynku z dala od Damaszku, wojskowej placówki oraz – w ujęciu niemieckojęzycznej Wikipedii – punktu kontroli nad plemionami beduińskimi i szlakami handlowymi.

Abbasydzi nadal korzystali z tego miejsca; opis UNESCO przytacza pogląd, że w X wieku wielki pałac stał się rdzeniem miasta z tłoczniami oliwy, warsztatami szklarskimi i dzielnicami mieszkalnymi. Po przeniesieniu stolicy do Bagdadu w 762 roku miejsce podupadło; części zespołu użytkowano do XIV wieku, na którego początku – według anglojęzycznej Wikipedii – zostało ono opuszczone. Oleg Grabar kierował wykopaliskami od 1964 roku – według anglojęzycznej Wikipedii przez sześć sezonów do 1971 roku, według niemieckojęzycznej Wikipedii przez siedem kampanii do 1972 roku.[1][2][3][4]

Zespół obejmuje dwa pałace: duży o boku około 160 metrów i mały o boku około 70 metrów (UNESCO: nieregularny, około 60 metrów). Oba wzmocnione są półokrągłymi basztami i wieżami narożnymi. Główną bramę dużego pałacu flankują dwie półbaszty, a dwukondygnacyjne skrzydła mieszkalne otaczały rozległy dziedziniec. Mury wykonano z białego wapienia, który z czasem przybrał barwę ochry, niektóre budynki zaś z cegły palonej; według anglojęzycznej Wikipedii dekoracja ceglana i stiukowa wykazuje wpływy bizantyjskie i sasanidzkie. Niemieckojęzyczna Wikipedia podaje, że kolumny i kapitele są spoliami z budowli rzymskiej.

Między murami miasta a pałacu stał meczet; według niemieckojęzycznej Wikipedii jego minaret wciąż ma wysokość około 10 metrów. Zewnętrzny mur otaczał ogrody i rezerwaty zwierząt; jego długość podaje się jako 16 km (de), ponad 6 km (ar) i 7 km (UNESCO). Wodę doprowadzał do miejsca kanał o długości około 5,7 km.[1][2][3][4]

Według opisu UNESCO Kasr al-Hajr asz-Szarki zachowuje swój pierwotny umajjadzki charakter lepiej niż jakikolwiek inny zamek pustynny i ukazuje ciągłość przedislamskich tradycji artystycznych w Syrii. Elementy dekoracyjne przeniesiono do Muzeum Narodowego w Damaszku, a bramę zrekonstruowano w Muzeum w Dajr az-Zaur.[1][3][4]

Podczas syryjskiej wojny domowej miejsce zostało w 2013 roku zajęte przez grupy zbrojne i uszkodzone w wyniku grabieży i wandalizmu; włamano się także do domu dla zwiedzających. Armia syryjska odbiła je 22 sierpnia 2017 roku. Źródła nie zawierają późniejszego raportu o stanie.[1]