Klasztor św. Mojżesza Abisyńskiego

Dwie najstarsze zachowane budowle były prawdopodobnie rzymskimi wieżami strażniczymi strzegącymi drogi z Palmyry do Damaszku, a klasztor wznosi się na fundamentach jednej z nich. Świadectwa rękopiśmienne i numizmatyczne, wraz z pustelniczymi jaskiniami w pobliskich urwiskach, wskazują na założenie w VI wieku. Niemieckojęzyczna Wikipedia podaje 586 jako rok pierwszej wzmianki w dokumentach; anglojęzyczna Wikipedia przytacza rękopis z VI wieku opisujący „klasztor Musze” na wschód od Natphy w prowincji Damaszku. Do końca XIV wieku klasztor był siedzibą biskupa.

XI i XII wiek były okresem rozwoju: klasztor powiększono i ufortyfikowano, a kościół wielokrotnie pokrywano malowidłami. Inskrypcje datują przebudowę kościoła na 1058 rok. Większą wieżę odbudowano w XII wieku z dobrze obrobionego kamienia, prawdopodobnie po trzęsieniach ziemi z 1138 i 1157 roku. Kolejna duża przebudowa nastąpiła w XVI wieku; arabskojęzyczna Wikipedia podaje rok 1556.

Źródła nie są zgodne co do tego, kiedy ustało życie monastyczne. Niemieckojęzyczna Wikipedia podaje, że ustało ono w XVII wieku; anglojęzyczna Wikipedia stwierdza, że klasztor opuszczono w XIX wieku po okresie sporadycznej działalności od XV wieku, odnotowując obecność ludności syryjskiej w tym miejscu w 1838 roku.[1][2][3]

Zrujnowany rzymski fort przekształcono w małą bazylikę, która przez długi czas była jedynym budynkiem klasztoru; mnisi mieszkali w okolicznych jaskiniach. Freski kościoła namalowano w latach 1058–1208 w trzech nałożonych na siebie warstwach, które arabskojęzyczna Wikipedia datuje na okres po 1058 roku, na 1090 i na 1208 rok. Ponieważ fragmenty górnych warstw odpadły, widoczne są partie wszystkich trzech.

XII-wieczna odbudowa wieży, ze starannie obrobionym kamieniem i sklepieniem na parterze, wskazuje na udział zawodowych kamieniarzy. Odrodzenie przyniosło nowe budynki: Dair el-Huqab, wzniesiony z wykorzystaniem naturalnych jaskiń, dla mnichów i kóz; dom kobiet Dair el-Hayek z pokojami gościnnymi i salami seminaryjnymi, budowany od 1998 roku; oraz powiększony dawny garaż w dolinie.[1][2][3]

Przez stulecia mieszkała tu w górskim odosobnieniu niewielka grupa mnichów. Klasztor był siedzibą biskupią do końca XIV wieku, po czym stolicę biskupią przeniesiono do Hamy i Mardinu, a później do Jerozolimy i Damaszku.

W 1982 roku włoski jezuita Paolo Dall'Oglio przybył do Syrii i do zrujnowanego klasztoru; w 1984 roku zaczął go odbudowywać wraz z wolontariuszami. Razem z diakonem Jacques'em Mouradem, obecnie arcybiskupem Hims, przywrócił życie monastyczne. Niemieckojęzyczna Wikipedia datuje uznanie wspólnoty monastycznej pod patronatem Syryjskiego Kościoła Katolickiego na 1991 rok; anglojęzyczna Wikipedia datuje ponowne założenie na 1992 rok. Nazwana „Wspólnotą Monastyczną al-Chalil Dajr Mar Musa al-Habaszi”, jest wspólnotą podwójną, męską i żeńską, i do klasycznych zadań modlitwy i pracy dodaje gościnność i dialog. W 2008 roku liczyła siedmiu stałych członków, dwie kobiety i pięciu mężczyzn, obok tymczasowych wolontariuszy; niemieckojęzyczna Wikipedia wymienia jako opata Dżihada Jusufa.

Jej działalność koncentruje się na ekumenizmie, zwłaszcza między katolikami a prawosławnymi, oraz na dialogu chrześcijańsko-muzułmańskim, wspieranym przez bibliotekę. Starania o samowystarczalność przerodziły się w ośrodek rolnictwa ekologicznego w warunkach półpustynnych. W 2007 roku dwaj mnisi z Mar Musa przywrócili do życia klasztor Dair Mar Elian w pobliżu Al-Karjatajn.[1][2][3]

Freski określa się jako jedyny kompletny program średniowiecznej dekoracji kościelnej zachowany w Wielkiej Syrii oraz jako kluczowe świadectwo syryjskiej szkoły malarstwa. Ceramika z wieży pochodzi niemal w całości z XIV wieku i obejmuje fragment seladonu Longquan z okresu dynastii Yuan z Chin. W 2009 roku Robert Mason z Royal Ontario Museum odkrył w pobliżu klasztoru kamienne kręgi, linie i groby, które jego zdaniem mogą pochodzić z neolitu.

Pochodzenie nazwy jest niepewne. Klasztor jest poświęcony Mojżeszowi Czarnemu, egipskiemu Ojcu Pustyni, jednak niektóre inskrypcje odnoszą się do proroka Mojżesza, a wzmianki o Mojżeszu Czarnym pojawiają się dopiero w XVII wieku, być może w następstwie przybycia mnichów abisyńskich w XV wieku. Niemieckojęzyczna i arabskojęzyczna Wikipedia opowiadają o Mojżeszu z Abisynii, który żył tu jako pustelnik w jaskini.[1][2][3]

W 1981 roku zawaliły się wszystkie pomieszczenia na górnym tarasie z wyjątkiem jednego; kaplica wciąż stała, a jej malowany stiuk się łuszczył, lecz dach i cyborium zostały spalone jako drewno opałowe. Według arabskojęzycznej Wikipedii restauracja trwała od 1984 do 1991 roku. Źródła nie zawierają nowszych informacji o stanie budynków.[1][3]