Dura Europos

Miasto założono około 300 roku p.n.e. za Seleukosa I Nikatora jako twierdzę w miejscu, gdzie szlak wzdłuż Eufratu spotykał się z drogą między Antiochią a Seleucją nad Tygrysem. Grecy nazwali je Europos od macedońskiego miejsca urodzenia Seleukosa, natomiast „Dura” oznacza po aramejsku „twierdza”; połączona forma „Dura Europos” jest współczesna – ukuł ją Franz Cumont w 1922 roku. Tabliczka klinowa wymieniająca miejscowość Da-wa-ra może wskazywać na wcześniejszą osadę, choć nie są znane żadne budowle z tego okresu. W II wieku p.n.e. miasto odbudowano na planie hippodamejskim.

Partowie zajęli Durę około 113 roku p.n.e. (niemieckojęzyczna Wikipedia: ok. 114 p.n.e.) i stała się ona regionalnym ośrodkiem administracyjnym o mieszanej ludności. Po krótkiej okupacji za Trajana Rzymianie zdobyli ją ostatecznie w 165 roku n.e. (chronologia Hopkinsa: 164) i uczynili swoją najdalej na wschód wysuniętą twierdzą z obozem wojskowym. Przed atakiem Sasanidów obrońcy wypełnili budynki wzdłuż zachodniego muru ziemią. W latach 256–257 Szapur I zdobył miasto i deportował jego ludność; według niemieckojęzycznej Wikipedii zostało ono prawdopodobnie ostatecznie opuszczone w 273 roku.[1][2][4]

Powierzchnię miasta podaje się jako 45 hektarów dla części płaskiej (anglojęzyczna Wikipedia), około 50 hektarów (arabskojęzyczna Wikipedia) i około 75 hektarów (UNESCO); niemieckojęzyczna Wikipedia podaje, że wykopaliskami objęto około 40 procent. Mur z Bramą Palmyreńską zachował się w elewacji, z wyjątkiem części wałów północnego i południowego. Do budowli należą liczne świątynie – m.in. Artemidy, Bela, Atargatis, Zeusa Theosa i Gadde – mitreum, Pałac Strategosa, rzymskie principia, łaźnie, sklepy oraz nekropolia z wieżami grobowymi.

Nasyp wzdłuż zachodniego muru zachował w szczególności synagogę z wielkim cyklem figuralnych malowideł ściennych (ostatnia faza datowana na 244 rok) oraz dom-kościół, uważany za najwcześniejszy znany chrześcijański budynek kościelny. Synagoga jest opisana w osobnym haśle.[1][2][3][4]

Inskrypcje i papirusy w języku greckim, łacińskim, palmyreńskim, hebrajskim, hatreńskim, safaickim, średnioperskim i partyjskim poświadczają wielojęzyczne społeczeństwo, a archiwum Cohors XX Palmyrenorum dokumentuje armię rzymską na granicy wschodniej. Ślady oblężenia – podkopy, przeciwpodkopy i znaleziska takie jak malowane tarcze i kompletne zestawy zbroi końskiej – stanowią wyjątkowe świadectwo starożytnej sztuki wojennej. Historia wykopalisk: malowidła ścienne odsłonięte przez wojska brytyjskie w 1920 roku, kampanie pod kierunkiem Cumonta, Yale i Académie des inscriptions w latach 1928–1937, a od 1986 roku francusko-syryjska misja pod kierunkiem Pierre'a Leriche'a (arabskojęzyczna Wikipedia: 1980), zakończona w 2011 roku.

Według anglojęzycznej Wikipedii Dura Europos zostało wpisane na Listę informacyjną UNESCO w 1999 roku i ponownie ujęte w 2011 roku wraz z Mari.[1][2][3][4][5]

Według niemieckojęzycznej Wikipedii zdjęcia satelitarne z 4 sierpnia 2011 roku i 2 kwietnia 2014 roku dokumentują systematyczne grabieże; do listopada 2013 roku obszar miasta przypominał krajobraz kraterów, a grupa robocza ICOM informowała, że muzeum przy stanowisku zostało „całkowicie splądrowane”. Anglojęzyczna Wikipedia podaje, że zdjęcia satelitarne z 2015 roku wykazały zniszczenie ponad 70 procent stanowiska przez rabusiów, głównie przez Państwo Islamskie.[1][2]