Abbasydzka „Brama Bagdadzka” (VIII wiek) w Ar-Rakce (Syria) · Zdjęcie: http://en.wikipedia.org/wiki/Image:ArRaqqahBadBaghdad.jpg · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Mury ar-Rafiki i Brama Bagdadzka
Nazwa lokalna: سور الرقة وباب بغداد
Mury ar-Rafiki otaczały abbasydzkie miasto garnizonowe, którego budowę rozpoczęto w 772 roku obok starej Ar-Rakki nad Eufratem; ich plan w kształcie podkowy wzorowany jest na Bagdadzie. Duża część muru z okrągłymi basztami zachowała się, częściowo odrestaurowana. Brama Bagdadzka w narożniku południowo-wschodnim jest budowlą późniejszą, prawdopodobnie z XII wieku.
Historia
Według anglojęzycznej Wikipedii abbasydzki kalif al-Mansur postanowił w latach 770–771 zbudować na zachód od Ar-Rakki nowe miasto garnizonowe przeciwko Bizancjum; budowę rozpoczęto w 772 roku pod nadzorem jego syna al-Mahdiego i kontynuowano co najmniej do lat 774–775. Niemieckojęzyczna Wikipedia datuje mur na lata 771–775. Według at-Tabariego ar-Rafika („towarzyszka”) wzorowana była na planie Bagdadu, lecz była mniejsza, silniej ufortyfikowana i miała kształt podkowy, a nie koła.
Od 796 roku Harun ar-Raszid rezydował w Ar-Rakce/ar-Rafice, która faktycznie była stolicą kalifatu Abbasydów do 808 roku (anglojęzyczna Wikipedia: 809); według niemieckojęzycznej Wikipedii w latach 796–806 dobudował on mur zewnętrzny. As-Sarachsi, który odwiedził miasto w latach 884–885, zastał części murów w ruinie. Po okresach rozkwitu za Zengidów i Ajjubidów Mongołowie zniszczyli miasto (UNESCO: 1258). Od 1864/1865 roku w południowo-wschodnim narożniku abbasydzkiego obwodu funkcjonował osmański posterunek garnizonowy; pierwsi osadnicy budowali z cegieł z dawnego obwodu.[1][2][3][4]
Architektura
Mur główny miał 6,2 metra grubości i był zbudowany z cegły mułowej na kamiennym fundamencie z okładziną z cegły palonej. Pierwotnie miał 132 baszty, rozmieszczone według niemieckojęzycznej Wikipedii co 25–28 metrów, a według opisu UNESCO co około 35 metrów. Jego długość podaje się jako 4580 metrów (anglojęzyczna Wikipedia), 4,5 km (niemieckojęzyczna) lub 5 km (UNESCO); obejmował obszar 1302 na 1400 metrów, którego prosty bok południowy biegł równolegle do Eufratu. Przed nim znajdowały się mur zewnętrzny o grubości 4,5 metra i fosa o szerokości 15,9 metra. Brama północna, prawdopodobnie Brama Harrańska, jest najwcześniejszą zachowaną abbasydzką bramą miejską; znaleziono w niej żelazne słupy drzwiowe.
Brama Bagdadzka stoi oddzielnie przed bastionem południowo-wschodnim. Datowanie K. A. C. Creswella na 772 rok obalił w 1978 roku John Warren, opowiadając się za X/XI wiekiem; Robert Hillenbrand (1985) uważa za prawdopodobną drugą połowę XII wieku, anglojęzyczna Wikipedia podaje koniec XI lub XII wiek. Budowla o wymiarach 12 na 8 metrów, z centralnym pomieszczeniem ze spłaszczonymi łukami kilowymi, nawiązuje do architektury irańskiej.[1][2][4]
Funkcja i znaczenie
Ar-Rafika była największą i najważniejszą abbasydzką fortyfikacją na granicy bizantyjskiej i jedyną, która przetrwała. Ponieważ z Okrągłego Miasta Bagdadu nic nie pozostało, mur jest jedynym zachowanym porównywalnym przykładem; UNESCO nazywa go jedynym znanym zachowanym obwodem w kształcie podkowy z wczesnego okresu abbasydzkiego. Tekst Listy informacyjnej UNESCO postrzega linię murów jako łączącą rozproszone zabytki Ar-Rakki i ar-Rafiki, takie jak Wielki Meczet i Kasr al-Banat.[1][2][4]
Oś czasu
- 772–775
Budowa ar-Rafiki i jej muru za al-Mahdiego (niemieckojęzyczna Wikipedia: 771–775; decyzja al-Mansura w latach 770–771 według anglojęzycznej Wikipedii).[1][2][3][4]
- 796–808/809
Ar-Rakka/ar-Rafika rezydencją Haruna ar-Raszida; dobudowa muru zewnętrznego w latach 796–806 (niemieckojęzyczna Wikipedia).[1][2][3][4]
- 884–885
As-Sarachsi opisuje części murów jako zrujnowane.[1]
- 2. poł. XII w.?
Prawdopodobna data Bramy Bagdadzkiej według Hillenbranda (Warren: X/XI w.; anglojęzyczna Wikipedia: koniec XI lub XII w.).[1][2]
- 1258
Spustoszenie Ar-Rakki i ar-Rafiki przez Mongołów (UNESCO; anglojęzyczna Wikipedia: najazdy w latach 60. XIII wieku).[1][3][4]
- 1864/1865
Osmański posterunek garnizonowy w południowo-wschodnim narożniku obwodu; początek współczesnego miasta.[1][2]
- lata 70./80. XX w.
Zrównanie muru zewnętrznego i fosy spychaczami pod nową zabudowę.[1]
Galeria
Udokumentowany stan
Obecny stan nieudokumentowany · stan na 2026
Według anglojęzycznej Wikipedii (październik 2026) wciąż stoi około 2660 metrów muru głównego; mur zewnętrzny i fosę zrównano spychaczami z ziemią w latach 70. lub 80. XX wieku. Niemieckojęzyczna Wikipedia podaje około trzech kilometrów na wschodzie i północy, odrestaurowanych do wysokości co najmniej 5 metrów, oraz 74 zachowane baszty; UNESCO mówi o około dwóch trzecich. Boki południowy i wschodni Bramy Bagdadzkiej są częściowo zachowane. Źródła nie mówią nic o zniszczeniach murów w czasie wojny domowej, w tym podczas bitwy o Ar-Rakkę w 2017 roku.[1][2][4]
Zwiedzanie
Dojazd i pobyt
Udokumentowane usługi przewozowe, noclegowe i transportowe w Ar-Rakka:
Pomoc medyczna w pobliżu
Odległość w linii prostej od tego miejsca. Dane: OpenStreetMap, stan na 2026-10-30. Status działania niezweryfikowany – przed wyjazdem prosimy zadzwonić.
Źródła (5)
- Wikipedia (en): Raqqa rev. 1381455915 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (de): Ar-Raqqa rev. 268736036 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (ar): الرقة rev. 76511865 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- UNESCO World Heritage Centre: Tentative List entry 1302 (Raqqa – Rafiqa) · 2026-10-30
- OpenStreetMap: City walls of Rafiqa (ways 492671192, 492671181, 492671183, 492671189, 492671185), Baghdad Gate (way 492671161) · ODbL · 2026-10-30
Kein eigenes Wikidata-Objekt; Identität über OSM (Quelle 5): 'osm' enthält die fünf historic=citywalls-Ways; das Bagdadtor ist separat als way/492671161 (historic=castle, name 'باب بغداد') erfasst und könnte ergänzt werden; weitere OSM-Objekte (Qasr al-Banat way/457526661, Burj ar-Raqqa node/571225316, 'Raqqa wall gate'-Nodes) gehören nicht zur Mauer im engeren Sinn. Keine Koordinaten im Datensatz; falls nötig nur aus der OSM-Liste. Namen: kein eigenes Lemma; de/en/ar beschreibend aus den Artikeltexten und OSM-Namen gebildet. Widersprüche: (1) Baubeginn – en Entscheidung 770/771, Baubeginn 772, Bau bis mindestens 774/775; de 772 bzw. 771–775 (Stadtbild-Abschnitt); ar und UNESCO 772 unter al-Mansur. (2) Länge – en 4580 m, de 4,5 km, UNESCO 5 km. (3) Erhalten – en 2660 m, de ca. 3 km restauriert, UNESCO zwei Drittel; Türme 132 (alle), davon 74 erhalten (de). (4) Turmabstand – de 25–28 m, UNESCO ca. 35 m. (5) Hauptstadtzeit – en 796–809, de/ar 796–808, UNESCO 'über 13 Jahre'. (6) Mongolen – UNESCO/ar 1258, de nach 1258, en 1260er. (7) Nordtor – en ausgegraben und teilrekonstruiert in den 1990ern, de ausgegraben in den 1980ern; de nennt Verkauf des Eisens im 10. Jh. an die Qarmaten, en eine andere Überlieferung zu einem Eisentor (Amorion–Samarra–Raqqa–Aleppo) – beide nicht übernommen. (8) Bagdadtor – Creswell 772, Warren 10./11. Jh., Hillenbrand 2. Hälfte 12. Jh., en spätes 11./12. Jh.; UNESCO nennt es nur 'porte dite de Bagdad' im Südosten. (9) Osmanischer Posten – en 1864, de 1865. (10) Ursprüngliche Mauerhöhe: de ca. 18 m (geschätzt), en 18 m nur für das Nordtor – nicht übernommen. Zustand: keine datierte Zustandsangabe; keine Quelle zu Schäden 2013–2017. UNESCO-Tentativlisteneintrag 1302 (Titel nicht im Paket; Name der Quelle beschreibend); Jahr der Eintragung nicht im Paket. Keine Relation gesetzt (Q-ID von Raqqa nicht im Paket).