Kościół św. Szymona Słupnika

Anglojęzyczna Wikipedia podaje 390 jako rok urodzenia Szymona; arabskojęzyczna Wikipedia podaje 389 i wymienia wieś Sisan. W wieku szesnastu lat wstąpił do klasztoru, lecz uznano, że jego asceza jest zbyt skrajna jak na życie wspólnotowe. W 412 roku dołączył do klasztoru w Telanissos, później usunął się na wzgórze nad nim, a w końcu zamieszkał na niewielkiej platformie na szczycie kolumny, którą z czasem podwyższono z około 3 do 18 metrów. Stamtąd nauczał dwa razy dziennie, a radzili się go cesarze wschodni. Po jego śmierci w 459 roku spór o jego szczątki rozstrzygnięto na korzyść Antiochii.

Kilkadziesiąt lat później, przy wsparciu cesarskim, nad kolumną wyrósł wielki kościół. Daty się różnią: niemieckojęzyczna Wikipedia podaje lata 476–490 i wiąże drogi procesyjne z cesarzem Zenonem (pan. 474–491); anglojęzyczna Wikipedia wymienia 473 jako początek i 490 jako zakończenie budowy. Według anglojęzycznej Wikipedii klasztor przeszedł w 638 roku w ręce miafizytów.

Po podbojach arabskich Bizantyjczycy ufortyfikowali kościół, a w X wieku zespół przekształcono w cytadelę z murem i 13 wieżami, co podaje się jako źródło nazwy „Twierdza Szymona”. Hamdanidzki dowódca Karghuja złupił ją i zabił mnichów; anglojęzyczna Wikipedia datuje to raz na 985, a raz na 986 rok. Miejsce pozostawało następnie przez długi czas opuszczone.[1][2][3]

Kościół został pomyślany i zrealizowany jako jednolity projekt w krótkim czasie. Cztery trójnawowe bazyliki, każda o szerokości 24 metrów, rozchodzą się na kształt krzyża od centralnego ośmioboku o średnicy 28 metrów, w którego środku stoi kolumna; budowla mierzy 100 metrów ze wschodu na zachód i 88 metrów z północy na południe. Bazylika wschodnia jest większa od pozostałych i jako jedyna ma trzy apsydy, ponieważ odprawiano w niej liturgię. Anglojęzyczna Wikipedia podaje, że ośmiobok wieńczyła kopuła, która najwyraźniej przetrwała do XIX wieku.

Otoczony murem zespół obejmował także dwa mniejsze kościoły, klasztor z kaplicą na południe od bazyliki wschodniej, domy dla pielgrzymów oraz baptysterium przy Via Sacra. Baptysterium, wzniesione wkrótce po kościele głównym, jest ośmiobokiem na planie kwadratu, który niegdyś miał drewniany stożkowy lub kopulasty dach; z jego wschodniej apsydioli prowadzi w dół schodkowe przejście. Za wzór architektury i ornamentyki uważa się bazylikę w Kalb Loze, ukończoną około 470 roku; jej styl przejęto m.in. w Dajr Turmanin i Dajr Seta.[1][2]

Już za jego życia wierni szukali rady i przewodnictwa Szymona; po jego śmierci miejsce pozostało celem pielgrzymek. Zespół zaplanowano z myślą o tych tłumach: pielgrzymi wchodzili od południa przez łuk u stóp wzgórza i mijali baptysterium oraz domy dla pielgrzymów w drodze do południowego portalu kościoła głównego. Poniżej, na równinie, leżało miasto pielgrzymie Dajr Seman, połączone z Antiochią drogami procesyjnymi.

Od X wieku zespół służył jako miejsce ufortyfikowane. Przez stulecia pielgrzymi odłupywali z kolumny fragmenty jako relikwie; znaczne części trzonu były widoczne po raz ostatni w XVII wieku, a dziś pozostał jedynie blok o wysokości około dwóch metrów.[1][2]

Niemieckojęzyczna Wikipedia podaje 4800 metrów kwadratowych dla kościoła i 12 000 metrów kwadratowych dla całego zespołu; anglojęzyczna Wikipedia mówi o ponad 5000 metrów kwadratowych. Wykopaliska prowadzone przez Jeana-Pierre'a Sodiniego w latach 1980–2004 odsłoniły w zachodniej części martyrionu polerowaną czarno-czerwoną ceramikę kultury Kura-Araks, która powstała na południowym Kaukazie między 3500 a 3300 rokiem p.n.e.

UNESCO docenia wioski Masywu Wapiennego jako świadectwo życia wiejskiego w późnej starożytności oraz rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa we wspólnotach wiejskich.[1][2][4]

Przy wpisie w 2011 roku UNESCO podkreśliło bardzo wysoki stopień autentyczności wiosek po tysiącu lat bez zamieszkania; w 2013 roku obiekt wpisano na Listę światowego dziedzictwa w zagrożeniu. W czasie syryjskiej wojny domowej miejsce ucierpiało w wyniku walk, nielegalnych wykopów i wywożenia kamienia; 28 maja 2015 roku zajęły je kurdyjskie siły YPG/YPJ, które następnie utraciły je na rzecz ugrupowań antyrządowych. W maju 2016 roku rosyjski nalot uszkodził pozostałości kolumny i otaczające ruiny; 17 maja 2016 roku dyrektor generalna UNESCO wyraziła ubolewanie z powodu poważnych zniszczeń. Do 8 lutego 2020 roku tureckie Wojska Lądowe zajęły szczyt wzgórza w pobliżu miejsca.

Arabskojęzyczna Wikipedia informuje o rewitalizacji i restauracji po 14-letnim zamknięciu, datowanych na wrzesień 2026 roku; pozostałe źródła tego nie potwierdzają.[1][3][4]