Synagoga Centralna w Aleppo

Według tradycji żydowskiej, zapisanej przez Davida Suttona, Joab, syn Serui, wódz króla Dawida, położył jej fundamenty po zdobyciu miasta, zwanego wówczas Aram Soba; stąd nazwa Synagoga Joaba. Skrzydło zachodnie, najstarszą część, anglojęzyczna Wikipedia datuje na V lub VI wiek, a niemieckojęzyczna na IV lub V; najstarsza zachowana inskrypcja pochodzi z 834 roku. Podczas najazdu mongolskiego w 1260 roku synagoga była według artykułu anglojęzycznego jednym z sześciu wyznaczonych bezpiecznych schronień, natomiast niemieckojęzyczny podaje, że po zniszczeniach mongolskich w XIII wieku przekształcono ją w meczet. Została zniszczona podczas najazdu Timura w 1400 roku i odbudowana w latach 1405–1418, celowo w mniejszej skali, aby nie zwracać uwagi.

Po podboju osmańskim w 1516 roku wzrost gospodarczy przyciągnął do Syrii Żydów z Hiszpanii i zbudowano skrzydło wschodnie, w którym przybysze mogli odprawiać własne obrzędy. Budynek ponownie odnowiono w 1855 roku. Podróżnik Pietro della Valle odwiedził go w sierpniu 1626 roku, a uczony Elkan Nathan Adler opisał go w 1905 roku.

Podczas pogromu w Aleppo 1 grudnia 1947 roku synagoga została splądrowana i spalona; niemieckojęzyczna Wikipedia podaje, że zginęło kilku modlących się, w tym wiele dzieci, i że spłonęły karty Kodeksu. Budynek leżał w ruinie do 1990 roku, kiedy syryjska społeczność żydowska w Nowym Jorku sfinansowała odbudowę ukończoną w 1992 roku. Ponieważ w Aleppo nie pozostała żadna społeczność żydowska, synagoga pozostała nieużywana i została oddana pod zarząd rządu syryjskiego.[1][2][3]

Zespół składał się z trzech części: zachodniej sali modlitewnej, centralnego dziedzińca i skrzydła wschodniego. Sala zachodnia była podzielona rzędami kolumn na trzy nawy; jej ściana zachodnia miała siedem okien o różnym kształcie, a w jej centrum stała rzeźbiona drewniana teba z sześcioma stopniami. Na południowym krańcu, zwróconym ku Jerozolimie, znajdowały się Arka Środkowa i Arka Mojżesza; nawa wschodnia stała się sienią z Arką Zapieczętowaną, nad którą znajdowała się galeria dla kobiet.

Na dziedzińcu stała zwieńczona kopułą teba na czterech kolumnach. W ścianie zachodniej mieściła się Arka Tekiji, przy której dęto w szofar, z platformą, do której prowadziło dziewięć stopni, wykorzystywaną do obrzezań; Arka Letnia stała przy ścianie południowej, a bet midrasz zajmował stronę północną. Skrzydło wschodnie mieściło Arkę Żydów sefardyjskich i zamkniętą Jaskinię Eliasza, w której przechowywano Kodeks. W całym zespole istniało siedem ark (hechalot), a mniejsza kaplica mieściła genizę.[1][2]

Jako główna synagoga społeczności budynek odzwierciedlał jej skład: według niemieckojęzycznej Wikipedii w skrzydle zachodnim modliła się od dawna osiadła kongregacja musta'rabim, natomiast skrzydło wschodnie służyło jako sala nauki i miejsce modlitwy dla później przybyłych Sefardyjczyków, zwanych „Frankami”. Przy dobrej pogodzie, zwłaszcza latem, dziedziniec służył jako sanktuarium pod gołym niebem.

Przez ponad pięćset lat, według niemieckojęzycznej Wikipedii od XIV wieku, społeczność przechowywała tu Kodeks z Aleppo, który artykuł niemieckojęzyczny nazywa najstarszym rękopisem masoreckiej Biblii hebrajskiej. Po pogromie przewieziono go do Izraela, według artykułu niemieckojęzycznego w 1958 roku. W odniesieniu do późniejszego okresu niemieckojęzyczna Wikipedia odnotowuje, że 1 czerwca 2008 roku zezwolono w synagodze na modlitwy Kadisz i błogosławieństwo kohenów.[1][2][3]

Cechą charakterystyczną było podwojenie miejsc modlitwy: każda z trzech części miała własną tebę i arki, tak że salę, dziedziniec i skrzydło wschodnie można było wykorzystywać w zależności od pory roku i kongregacji. Źródła podają sprzeczne daty dla skrzydła wschodniego (XV, XVI lub XIX wiek).[1][2]

Podczas syryjskiej wojny domowej budynek został ponownie uszkodzony w latach 2011–2015 w niejasnych okolicznościach. Sephardic Heritage Museum rozpoczęło restaurację w 2016 roku; trzęsienia ziemi w 2023 roku spowodowały dalsze zniszczenia. Według anglojęzycznej Wikipedii (wersja z lipca 2026 roku) restauracja trwa.[1][3]