Apamea

Relacje o początkach miejsca się różnią: niemieckojęzyczna Wikipedia podaje jako jego pierwotną nazwę Farnake, a po Aleksandrze krótko Pella; anglojęzyczna Wikipedia przyjmuje interpretację mozaiki odkrytej w 2011 roku, według której Pellę założono jesienią 320 roku p.n.e. jako macedońską osadę wojskową. Około 300 roku p.n.e. (UNESCO: 301 p.n.e.) Seleukos I Nikator ufortyfikował ją jako miasto i nazwał na cześć swojej żony Apamy. Apamea należała do syryjskiej tetrapolis i była seleucydzką bazą wojskową i mennicą.

Rzym przejął kontrolę w 64 roku p.n.e. (niemieckojęzyczna Wikipedia: 63 p.n.e.). Spis z 6/7 roku n.e. wykazał 117 000 obywateli lub wolnych mężczyzn; wynikająca z tego łączna liczba ludności jest sporna. Trzęsienie ziemi w 115 roku zniszczyło dużą część miasta, które odbudowywano w ciągu II wieku. Na początku V wieku Apamea stała się stolicą Syrii Secundy. Według niemieckojęzycznej Wikipedii poddała się bez walki Chosrowowi I w 540 roku; w 613 roku na kilka lat przeszła w ręce Sasanidów.

Po podboju muzułmańskim w VII wieku miasto zostało według niemieckojęzycznej Wikipedii złupione, a według anglojęzycznej częściowo ponownie zasiedlone; twierdza pozostała zamieszkana. Krzyżowcy pod wodzą Tankreda zajęli ją około 1106 roku, a Nur ad-Din odbił ją w 1149 roku. Trzęsienia ziemi w XII wieku zniszczyły miasto; źródła podają 1152 (anglojęzyczne) i 1157–1170 (arabskojęzyczne).[1][2][3][4]

Źródła podają powierzchnię ruin jako ponad 200 lub 250 hektarów, otoczonych murem o długości około siedmiu kilometrów. Ulica kolumnowa (cardo maximus) biegła od bramy północnej do południowej; jej długość podaje się jako prawie 1600 m (de), 1774 m (ar), 1800 m (UNESCO) i blisko 2 km (en), a szerokość wraz z portykami jako od 37,5 do prawie 40 metrów. Według UNESCO jej kolumny, niektóre ze spiralnymi kanelurami, wzniesiono w okresie od Trajana do Septymiusza Sewera; za Justyniana ulicę przebudowano.

Wzdłuż niej znajdowały się łaźnie, agora, nimfeum, tycheion i kościoły, w tym katedra w formie tetrakonchosu. Teatr o średnicy ponad 135 metrów uważany jest za największy w Syrii; anglojęzyczna Wikipedia szacuje ponad 20 000 miejsc. Synagogę z posadzką mozaikową z około 391 roku zastąpił w V wieku kościół. Cytadela Kalat al-Madik stoi na dawnym akropolu.[1][2][3][4]

W późnej starożytności w Apamei działała szkoła filozoficzna i znajdowała się siedziba biskupia. Belgijskie wykopaliska pod kierunkiem Franza Cumonta (1930–1938, 1947, 1953) i od 1965 roku Jeana-Charles'a Balty'ego przyniosły wiele znalezisk do Brukseli, w tym Wielką Mozaikę Łowiecką z około 415–420 roku i zrekonstruowany odcinek kolumnady. Według arabskojęzycznej Wikipedii XVI-wieczny osmański chan poniżej cytadeli mieści od 1987 roku muzeum mozaik.[1][2][3]

Według niemieckojęzycznej Wikipedii kolumnada znalazła się pod ostrzałem artyleryjskim 15 marca 2012 roku, a zdjęcia lotnicze z wiosny 2013 roku ukazały wiele dużych dołów rabunkowych. Arabskojęzyczna Wikipedia informuje o kradzieżach z muzeum w latach 2011–2012, śladach po kulach na kolumnach i częściowym zburzeniu murów. Anglojęzyczna Wikipedia przytacza zdjęcia satelitarne z kwietnia 2017 roku, ukazujące setki dołów wykopanych przez rabusiów.[1][2][3]