Tell Halaf

De plek werd in het late neolithicum bewoond en gaf haar naam aan de Halafcultuur, waarvan het aardewerk beschilderd is met veelkleurige geometrische en dierlijke motieven. De Engelstalige Wikipedia dateert haar bloeitijd op ongeveer 6100–5400 v.Chr., de Duitstalige Wikipedia de Halafperiode op ongeveer 6000–5300 v.Chr. Daarop volgde de Ubaidcultuur, en vervolgens werd de plek lange tijd verlaten.

In de 10e eeuw v.Chr. (volgens de Duitstalige Wikipedia de 10e of 9e eeuw) maakten de heersers van het Aramese koninkrijk Bit Bahiani de plek, als Guzana, tot hun zetel; koning Kapara bouwde op de citadel een rijk met beeldhouwwerk versierd paleis (het Westpaleis, een hilani). De Assyrische koning Adad-nirari II ontving schatting van Gozan; de Engelstalige Wikipedia noemt 894 v.Chr. In 808 v.Chr. werd de stad een provincie van het Assyrische Rijk, en de gouverneurs resideerden in het Noordoostpaleis. Na de val van Assyrië werd zij in 612 v.Chr. een Babylonische kolonie en bleef zij bewoond tot de islamitische periode volgens de Duitstalige Wikipedia, tot de Romeins-Parthische periode volgens de Engelstalige. De Bijbel noemt Gozan als bestemming van gedeporteerde Israëlieten.[1][2][3]

Een citadelmuur met bastions omsloot een bovenstad van 5,1 hectare, en een buitenmuur een benedenstad van ongeveer 50 hectare. Het Westpaleis stond op een hoog terras; bij de ingang droegen figuurzuilen van de weergod en zijn familie, staand op een stier en leeuwen, de architraaf, en de voet van de muren was bekleed met basalten orthostaten. Volgens de Duitstalige Wikipedia hangt hun goede staat van bewaring mogelijk samen met een brand tijdens de opstand van 759 v.Chr. Ook een cultusruimte, graven en in de benedenstad een tempel in Assyrische stijl werden blootgelegd.[1][2][3]

Max von Oppenheim ontdekte de plek in november 1899 en groef er van 1911 tot 1913 en van 1927 tot 1929. Bij de verdeling van de vondsten ging een deel van het beeldhouwwerk naar Aleppo, waar het de kern van het huidige Nationaal Museum vormt, en een deel naar Berlijn. Daar opende Oppenheim in 1930 zijn eigen Tell Halaf-Museum; het brandde in november 1943 bij een luchtaanval uit, en de basalten figuren vielen in ongeveer 27.000 fragmenten uiteen. Tussen 2001 en 2010 (Duitstalige Wikipedia: 2002–2009) werden meer dan 30 beelden weer samengesteld en in 2011 in het Pergamonmuseum en in 2014 in de Bundeskunsthalle in Bonn getoond. Sinds 2006 heeft een Syrisch-Duits team de opgravingen op de heuvel hervat.[1][2][3]

Volgens de Duitstalige Wikipedia reikt de dorpsbebouwing sinds de jaren 1980 tot aan de heuvel, zodat het gebied van de zuidelijke benedenstad niet meer kan worden onderzocht, en een nog in gebruik zijnde islamitische begraafplaats beperkt de opgravingen op de heuvel zelf. De Arabischtalige Wikipedia noemt ongeveer 10.000 inwoners voor het omliggende dorp Tell Halaf. Er is geen recenter verslag over de toestand van de plek beschikbaar.[2][3]