Klooster van de heilige Mozes de Abessijn

De twee oudste bewaarde bouwwerken waren waarschijnlijk Romeinse wachttorens die de weg van Palmyra naar Damascus bewaakten, en het klooster rust op de fundamenten van een van beide. Handschriften en munten wijzen samen met kluizenaarsgrotten in de nabije rotswanden op een stichting in de 6e eeuw. De Duitstalige Wikipedia noemt 586 als eerste schriftelijke vermelding; de Engelstalige Wikipedia citeert een handschrift uit de 6e eeuw dat een "klooster van Mushe" ten oosten van Natpha in de provincie Damascus beschrijft. Tot het einde van de 14e eeuw was het klooster de zetel van een bisschop.

De 11e en 12e eeuw waren een periode van groei: het klooster werd uitgebreid en versterkt en de kerk herhaaldelijk beschilderd. Inscripties dateren de herbouw van de kerk op 1058. De grotere toren werd in de 12e eeuw in zorgvuldig bewerkt metselwerk herbouwd, waarschijnlijk na de aardbevingen van 1138 en 1157. In de 16e eeuw volgde opnieuw een grote herbouw; de Arabischtalige Wikipedia noemt het jaar 1556.

De bronnen verschillen over het einde van het kloosterleven. Volgens de Duitstalige Wikipedia hield het in de 17e eeuw op; volgens de Engelstalige Wikipedia werd het klooster in de 19e eeuw verlaten na periodieke activiteit vanaf de 15e eeuw, waarbij zij voor 1838 een Syrische bevolking ter plaatse vermeldt.[1][2][3]

Het vervallen Romeinse fort werd omgebouwd tot een kleine basiliek, lange tijd het enige gebouw van het klooster; de monniken woonden in de omliggende grotten. De kerkfresco's werden tussen 1058 en 1208 in drie over elkaar liggende lagen geschilderd, die de Arabischtalige Wikipedia dateert op na 1058, op 1090 en op 1208. Doordat delen van de bovenste lagen zijn afgevallen, zijn gedeelten van alle drie zichtbaar.

De herbouw van de toren in de 12e eeuw, met zorgvuldig bewerkte steen en gewelven op de begane grond, wijst op beroepsmetselaars. De heropleving bracht nieuwe gebouwen: Dair el-Huqab, gebouwd met gebruikmaking van natuurlijke grotten, voor de monniken en de geiten; het vrouwenhuis Dair el-Hayek met gastenkamers en seminarieruimten, in aanbouw sinds 1998; en een uitgebreide voormalige garage in het dal.[1][2][3]

Eeuwenlang leefde hier een kleine groep monniken in afzondering in de bergen. Het klooster diende tot het einde van de 14e eeuw als bisschopszetel, waarna de zetel naar Hama en Mardin en later naar Jeruzalem en Damascus verhuisde.

In 1982 kwam de Italiaanse jezuïet Paolo Dall'Oglio naar Syrië en naar het vervallen klooster; in 1984 begon hij het met vrijwilligers te herbouwen. Samen met de diaken Jacques Mourad, thans aartsbisschop van Homs, bracht hij het kloosterleven nieuw leven in. De Duitstalige Wikipedia dateert de erkenning als kloostergemeenschap onder het patronaat van de Syrisch-Katholieke Kerk op 1991; de Engelstalige Wikipedia dateert de herstichting op 1992. Onder de naam "Kloostergemeenschap Al-Khalil van Deir Mar Musa al-Habashi" is zij een dubbelgemeenschap van mannen en vrouwen, die aan de klassieke taken van gebed en arbeid gastvrijheid en dialoog toevoegt. In 2008 telde zij zeven vaste leden, twee vrouwen en vijf mannen, naast tijdelijke vrijwilligers; de Duitstalige Wikipedia noemt Jihad Youssef als abt.

Haar zwaartepunt ligt bij de oecumene, vooral tussen katholieke en orthodoxe christenen, en bij de christelijk-islamitische dialoog, ondersteund door een bibliotheek. Streven naar zelfvoorziening groeide uit tot een centrum voor biologische landbouw in halfwoestijnomstandigheden. In 2007 brachten twee monniken uit Mar Musa het klooster Dair Mar Elian bij Qaryatain nieuw leven in.[1][2][3]

De fresco's worden beschreven als het enige volledige programma van middeleeuwse kerkdecoratie dat in Groot-Syrië bewaard is gebleven en als belangrijk getuigenis van de Syrische schilderschool. Het aardewerk uit de toren dateert vrijwel geheel uit de 14e eeuw en omvat een stuk Longquan-celadon uit China uit de Yuan-dynastie. In 2009 vond Robert Mason van het Royal Ontario Museum bij het klooster steencirkels, lijnen en graven, die volgens hem mogelijk neolithisch zijn.

De herkomst van de naam is onzeker. Het klooster is gewijd aan Mozes de Zwarte, een Egyptische woestijnvader, maar sommige inscripties verwijzen naar de profeet Mozes, en vermeldingen van Mozes de Zwarte beginnen pas in de 17e eeuw, mogelijk na de komst van Abessijnse monniken in de 15e eeuw. De Duitstalige en de Arabischtalige Wikipedia vertellen van een Mozes uit Abessinië die hier als kluizenaar in een grot leefde.[1][2][3]

In 1981 was op het bovenste terras op één na alle ruimten ingestort; de kapel stond nog, haar beschilderde stucwerk bladderde af, maar haar dak en ciborium waren als brandhout verstookt. Volgens de Arabischtalige Wikipedia duurde de restauratie van 1984 tot 1991. De bronnen bevatten geen recentere informatie over de toestand van de gebouwen.[1][3]