De Abbasidische "Bagdadpoort" (8e eeuw) in Raqqa (Syrië). · Foto: http://en.wikipedia.org/wiki/Image:ArRaqqahBadBaghdad.jpg · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Stadsmuren van al-Rafiqah en Bagdadpoort
Lokale naam: سور الرقة وباب بغداد
De muren van al-Rafiqah omsloten de Abbasidische garnizoensstad die in 772 naast het oude Raqqa aan de Eufraat werd begonnen; hun hoefijzervormige plan volgt het voorbeeld van Bagdad. Een groot deel van de muur met zijn ronde torens is, deels gerestaureerd, bewaard. De Bagdadpoort op de zuidoostelijke hoek is een later bouwwerk, waarschijnlijk uit de 12e eeuw.
Geschiedenis
Volgens de Engelstalige Wikipedia besloot de Abbasidische kalief al-Mansur in 770–1 ten westen van Raqqa een nieuwe garnizoensstad tegen Byzantium te bouwen; de bouw begon in 772 onder toezicht van zijn zoon al-Mahdi en duurde ten minste tot 774–5. De Duitstalige Wikipedia dateert de muur op 771–775. Volgens al-Tabari volgde al-Rafiqah ("de gezellin") het plan van Bagdad, maar zij was kleiner, zwaarder versterkt en hoefijzervormig in plaats van rond.
Vanaf 796 resideerde Harun al-Rashid in Raqqa/al-Rafiqah, dat tot 808 (Engelstalige Wikipedia: 809) feitelijk de hoofdstad van het Abbasidische kalifaat was; volgens de Duitstalige Wikipedia voegde hij tussen 796 en 806 een buitenmuur toe. Al-Sarakhsi, die de stad in 884–5 bezocht, trof delen van de muren in puin aan. Na perioden van voorspoed onder de Zengiden en Ajjoebiden verwoestten de Mongolen de stad (UNESCO: 1258). Vanaf 1864/1865 werd in de zuidoostelijke hoek van de Abbasidische ommuring een Ottomaanse garnizoenspost gevestigd; de eerste kolonisten bouwden met bakstenen uit de oude ommuring.[1][2][3][4]
Architectuur
De hoofdmuur was 6,2 meter dik, van leemsteen op een stenen fundering met een bekleding van gebakken baksteen. Hij had oorspronkelijk 132 torens, volgens de Duitstalige Wikipedia op 25–28 meter afstand van elkaar en volgens de beschrijving van UNESCO op ongeveer 35 meter. De lengte wordt opgegeven als 4.580 meter (Engelstalige Wikipedia), 4,5 km (Duitstalige) of 5 km (UNESCO); hij omsloot een gebied van 1.302 bij 1.400 meter, waarvan de rechte zuidzijde evenwijdig aan de Eufraat liep. Daarvoor lagen een buitenmuur van 4,5 meter en een gracht van 15,9 meter. De noordpoort, waarschijnlijk de Harranpoort, is de vroegste bewaarde Abbasidische stadspoort; er werden ijzeren deurposten gevonden.
De Bagdadpoort staat vrij buiten het zuidoostelijke bastion. De datering van K. A. C. Creswell op 772 werd in 1978 weerlegd door John Warren, die voor de 10e/11e eeuw pleitte; Robert Hillenbrand (1985) acht de tweede helft van de 12e eeuw waarschijnlijk, de Engelstalige Wikipedia noemt het einde van de 11e of de 12e eeuw. Het gebouw van 12 bij 8 meter, een centrale ruimte met vlakke kielbogen, volgt de Iraanse architectuur.[1][2][4]
Gebruik en betekenis
Al-Rafiqah was de grootste en belangrijkste Abbasidische vesting aan de Byzantijnse grens en de enige die bewaard is gebleven. Aangezien er van de Ronde Stad van Bagdad niets resteert, is de muur het enige bewaarde vergelijkbare voorbeeld; UNESCO noemt haar de enige bekende bewaarde hoefijzervormige ommuring uit de vroeg-Abbasidische periode. De tekst op de voorlopige lijst van UNESCO ziet de muurlijn als verbinding tussen de verspreide monumenten van Raqqa-Rafiqa, zoals de Grote Moskee en Qasr al-Banat.[1][2][4]
Tijdlijn
- 772–775
Al-Rafiqah en haar muur gebouwd onder al-Mahdi (Duitstalige Wikipedia: 771–775; besluit van al-Mansur in 770–1 volgens de Engelstalige Wikipedia).[1][2][3][4]
- 796–808/809
Raqqa/al-Rafiqah residentie van Harun al-Rashid; buitenmuur toegevoegd 796–806 (Duitstalige Wikipedia).[1][2][3][4]
- 884–5
Al-Sarakhsi beschrijft delen van de muren als vervallen.[1]
- 2e helft 12e eeuw?
Waarschijnlijke datering van de Bagdadpoort volgens Hillenbrand (Warren: 10e/11e eeuw; Engelstalige Wikipedia: eind 11e of 12e eeuw).[1][2]
- 1258
Raqqa en Rafiqa door de Mongolen verwoest (UNESCO; Engelstalige Wikipedia: invallen van de jaren 1260).[1][3][4]
- 1864/1865
Ottomaanse garnizoenspost in de zuidoostelijke hoek van de ommuring; begin van de moderne stad.[1][2]
- jaren 1970/1980
Buitenmuur en gracht met bulldozers geslecht voor nieuwbouw.[1]
Galerij
Gedocumenteerde staat
Huidige staat niet gedocumenteerd · stand 2026
Volgens de Engelstalige Wikipedia (oktober 2026) staat nog ongeveer 2.660 meter van de hoofdmuur overeind; de buitenmuur en de gracht werden in de jaren 1970 of 1980 met bulldozers geslecht. De Duitstalige Wikipedia noemt ongeveer drie kilometer in het oosten en noorden, gerestaureerd tot een hoogte van ten minste 5 meter, en 74 bewaarde torens; UNESCO spreekt van ongeveer twee derde. De zuid- en oostzijde van de Bagdadpoort zijn gedeeltelijk bewaard. De bronnen zeggen niets over schade aan de muren in de burgeroorlog, met inbegrip van de slag om Raqqa in 2017.[1][2][4]
Bezoek
Hier komen & verblijven
Gedocumenteerde rit-, verblijfs- en vervoersdiensten in Ar-Raqqah:
Medische voorzieningen in de buurt
Afstand hemelsbreed vanaf deze plaats. Gegevens: OpenStreetMap, stand 2026-10-30. Bedrijfsstatus niet gecontroleerd – bel vooraf.
Bronnen (5)
- Wikipedia (en): Raqqa rev. 1381455915 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (de): Ar-Raqqa rev. 268736036 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (ar): الرقة rev. 76511865 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- UNESCO World Heritage Centre: Tentative List entry 1302 (Raqqa – Rafiqa) · 2026-10-30
- OpenStreetMap: City walls of Rafiqa (ways 492671192, 492671181, 492671183, 492671189, 492671185), Baghdad Gate (way 492671161) · ODbL · 2026-10-30
Kein eigenes Wikidata-Objekt; Identität über OSM (Quelle 5): 'osm' enthält die fünf historic=citywalls-Ways; das Bagdadtor ist separat als way/492671161 (historic=castle, name 'باب بغداد') erfasst und könnte ergänzt werden; weitere OSM-Objekte (Qasr al-Banat way/457526661, Burj ar-Raqqa node/571225316, 'Raqqa wall gate'-Nodes) gehören nicht zur Mauer im engeren Sinn. Keine Koordinaten im Datensatz; falls nötig nur aus der OSM-Liste. Namen: kein eigenes Lemma; de/en/ar beschreibend aus den Artikeltexten und OSM-Namen gebildet. Widersprüche: (1) Baubeginn – en Entscheidung 770/771, Baubeginn 772, Bau bis mindestens 774/775; de 772 bzw. 771–775 (Stadtbild-Abschnitt); ar und UNESCO 772 unter al-Mansur. (2) Länge – en 4580 m, de 4,5 km, UNESCO 5 km. (3) Erhalten – en 2660 m, de ca. 3 km restauriert, UNESCO zwei Drittel; Türme 132 (alle), davon 74 erhalten (de). (4) Turmabstand – de 25–28 m, UNESCO ca. 35 m. (5) Hauptstadtzeit – en 796–809, de/ar 796–808, UNESCO 'über 13 Jahre'. (6) Mongolen – UNESCO/ar 1258, de nach 1258, en 1260er. (7) Nordtor – en ausgegraben und teilrekonstruiert in den 1990ern, de ausgegraben in den 1980ern; de nennt Verkauf des Eisens im 10. Jh. an die Qarmaten, en eine andere Überlieferung zu einem Eisentor (Amorion–Samarra–Raqqa–Aleppo) – beide nicht übernommen. (8) Bagdadtor – Creswell 772, Warren 10./11. Jh., Hillenbrand 2. Hälfte 12. Jh., en spätes 11./12. Jh.; UNESCO nennt es nur 'porte dite de Bagdad' im Südosten. (9) Osmanischer Posten – en 1864, de 1865. (10) Ursprüngliche Mauerhöhe: de ca. 18 m (geschätzt), en 18 m nur für das Nordtor – nicht übernommen. Zustand: keine datierte Zustandsangabe; keine Quelle zu Schäden 2013–2017. UNESCO-Tentativlisteneintrag 1302 (Titel nicht im Paket; Name der Quelle beschreibend); Jahr der Eintragung nicht im Paket. Keine Relation gesetzt (Q-ID von Raqqa nicht im Paket).