Centrale Synagoge van Aleppo

Volgens de joodse overlevering zoals opgetekend door David Sutton legde Joab ben Zeruja, de veldheer van koning David, haar fundamenten na de verovering van de stad, die toen Aram Soba heette; vandaar de naam Synagoge van Joab. De westelijke vleugel, het oudste deel, wordt door de Engelstalige Wikipedia gedateerd in de 5e of 6e eeuw en door de Duitstalige in de 4e of 5e; de oudste bewaarde inscriptie dateert uit 834. Tijdens de Mongoolse inval van 1260 was de synagoge volgens het Engelstalige artikel een van zes aangewezen toevluchtsoorden, terwijl het Duitstalige vermeldt dat zij na Mongoolse schade in de 13e eeuw tot moskee werd omgevormd. Zij werd tijdens de inval van Timur in 1400 verwoest en tussen 1405 en 1418 herbouwd, bewust op kleinere schaal om geen aandacht te trekken.

Na de Ottomaanse verovering van 1516 trok de economische groei joden uit Spanje naar Syrië, en er werd een oostelijke vleugel gebouwd waar de nieuwkomers hun eigen ritus konden volgen. Het gebouw werd in 1855 opnieuw gerenoveerd. De reiziger Pietro della Valle bezocht het in augustus 1626, en de geleerde Elkan Nathan Adler beschreef het in 1905.

Bij de pogrom van Aleppo op 1 december 1947 werd de synagoge geplunderd en in brand gestoken; de Duitstalige Wikipedia meldt dat verscheidene gelovigen, onder wie veel kinderen, werden gedood en dat bladen van de Codex verbrandden. Het gebouw lag in puin tot 1990, toen de Syrisch-joodse gemeenschap van New York een herbouw financierde die in 1992 werd voltooid. Aangezien er in Aleppo geen joodse gemeenschap meer was, bleef het ongebruikt en werd het onder het gezag van de Syrische regering geplaatst.[1][2][3]

Het complex bestond uit drie delen: een westelijke gebedszaal, een centrale binnenplaats en een oostelijke vleugel. De westelijke zaal was door zuilenrijen in drie beuken verdeeld; haar westmuur had zeven vensters van verschillend ontwerp, en in het midden stond een gesneden houten tevah met zes treden. Aan het zuidelijke uiteinde, gericht naar Jeruzalem, bevonden zich de Middelste Ark en de Ark van Mozes; de oostelijke beuk werd een toegangshal met de Verzegelde Ark, waarboven de vrouwengalerij lag.

Op de binnenplaats stond een overkoepelde tevah op vier zuilen. In de westmuur bevond zich de Ark van Tekiah, waar de sjofar werd geblazen, met een platform dat via negen treden bereikbaar was en voor besnijdenissen werd gebruikt; de Zomerark stond tegen de zuidmuur en een beth midrasj besloeg de noordzijde. De oostelijke vleugel bevatte de Ark van de sefardische joden en de afgesloten Grot van Elia, waar de Codex werd bewaard. In het hele complex waren zeven arken (hechalot), en een kleinere kapel bevatte de geniza.[1][2]

Als voornaamste synagoge van de gemeenschap weerspiegelde het gebouw haar samenstelling: volgens de Duitstalige Wikipedia bad de van oudsher gevestigde musta'arabische gemeente in de westelijke vleugel, terwijl de oostelijke vleugel diende als leerhuis en gebedsruimte voor de later aangekomen sefardiem, bekend als "Franken". Bij mooi weer, vooral in de zomer, diende de binnenplaats als heiligdom in de open lucht.

Meer dan vijfhonderd jaar lang, volgens de Duitstalige Wikipedia sinds de 14e eeuw, bewaarde de gemeenschap hier de Codex van Aleppo, die het Duitstalige artikel het oudste handschrift van de masoretische Hebreeuwse Bijbel noemt. Na de pogrom werd hij naar Israël gebracht, volgens het Duitstalige artikel in 1958. Voor de latere periode merkt de Duitstalige Wikipedia op dat op 1 juni 2008 in de synagoge kaddisj- en kohaniemgebeden werden toegestaan.[1][2][3]

Een onderscheidend kenmerk was de verdubbeling van gebedsplaatsen: elk van de drie delen had een eigen tevah en eigen arken, zodat zaal, binnenplaats en oostelijke vleugel naar seizoen en gemeente konden worden gebruikt. De bronnen geven tegenstrijdige dateringen voor de oostelijke vleugel (15e, 16e of 19e eeuw).[1][2]

Tijdens de Syrische burgeroorlog werd het gebouw tussen 2011 en 2015 onder onduidelijke omstandigheden opnieuw beschadigd. Het Sephardic Heritage Museum begon in 2016 met de restauratie; de aardbevingen van 2023 veroorzaakten verdere schade. Volgens de Engelstalige Wikipedia (versie van juli 2026) is de restauratie nog gaande.[1][3]