Συναγωγή της Δούρα Ευρωπός

Η πόλη Δούρα-Ευρωπός ιδρύθηκε γύρω στο 300 π.Χ. από τον Σέλευκο Α΄ ως φρούριο στον δρόμο μεταξύ Αντιόχειας και Σελεύκειας επί του Τίγρη. Οι Πάρθοι την κατέλαβαν το 113 π.Χ.· από το 165 μ.Χ. ήταν ρωμαϊκό συνοριακό οχυρό, έως ότου ο Σασανίδης βασιλιάς Σαπώρ Α΄ την κατέλαβε μετά από πολιορκία το 256, ή το 256–257. Ο πληθυσμός της εκτοπίστηκε και η πόλη δεν εποικίστηκε ποτέ ξανά μόνιμα.

Η συναγωγή εξελίχθηκε από μια ιδιωτική οικία στο οικοδομικό τετράγωνο L7. Η γερμανική Wikipedia αναφέρει ότι πιθανώς χρησιμοποιούνταν για λατρεία από τα τέλη του δεύτερου αιώνα, ενώ η χρονολόγηση κατά τον Clark Hopkins στο αγγλικό άρθρο για την πόλη τοποθετεί τη μετατροπή περίπου στο 165–200. Το κτίριο ανακατασκευάστηκε το 244/245, όπως δείχνουν μια αραμαϊκή επιγραφή και ενεπίγραφα πλακίδια οροφής· ένα ελληνικό πλακίδιο κατονομάζει τον Σαμουήλ, γιο του Γεδαΐα, πρεσβύτερο των Ιουδαίων, ως ιδρυτή το 245.

Πριν από την επίθεση των Σασανιδών, η ρωμαϊκή φρουρά γέμισε τα κτίρια κατά μήκος του δυτικού τείχους με χώμα και μπάζα για να το ενισχύσει, θάβοντας το μεγαλύτερο μέρος της συναγωγής. Μια ομάδα του Γέιλ και Γάλλων ερευνητών υπό τον Clark Hopkins την αποκάλυψε το 1932. Η μεταφορά ολόκληρου του κτιρίου στο Γέιλ δεν επετράπη, και οι τοιχογραφίες πήγαν στη Δαμασκό.[1][2][3][4][5]

Η οικία είχε διαστάσεις περίπου 15 επί 8 m, με παράρτημα περίπου 10 επί 8 m· τα δωμάτια ήταν διατεταγμένα γύρω από μια αυλή, και το παράρτημα περιλάμβανε ένα περιστύλιο πρόναο και την αίθουσα συνάθροισης. Η αίθουσα είχε διαστάσεις 13,65 επί 7,68 m με οροφή ύψους περίπου 7 m· ο δυτικός τοίχος της, στραμμένος προς την Ιερουσαλήμ, έφερε την κόγχη της Τορά. Η οροφή ήταν επενδεδυμένη με ζωγραφισμένα πλακίδια από τερακότα, 234 από τα οποία ανακτήθηκαν, με απεικονίσεις λουλουδιών, φρούτων, ζώων, γυναικείων προσώπων και ζωδίων, ή με ελληνικές και αραμαϊκές επιγραφές.

Οι τοιχογραφίες αναπτύσσονται σε τρεις ζώνες πάνω από ένα θωράκιο, φτάνοντας σε ύψος περίπου 7 m. Τεχνικά είναι τέμπερα σε κονίαμα και όχι γνήσια νωπογραφία. Λόγω της κλίσης της επίχωσης, ο δυτικός τοίχος σώθηκε σχεδόν ολόκληρος, ο βόρειος και ο νότιος περίπου κατά το ήμισυ, και ο ανατολικός μόνο ως στενή λωρίδα.[1][2]

Το κτίριο εξυπηρετούσε την εβραϊκή κοινότητα μιας πολύγλωσσης φρουριακής πόλης και, μέσω διαδοχικών επεκτάσεων, έγινε ο πυρήνας μιας μικρής εβραϊκής συνοικίας. Οι επιγραφές και τα χαράγματα από τη συναγωγή είναι σε αραμαϊκά, ελληνικά, μέσα περσικά και παρθικά· τα περισσότερα περσικά γράφτηκαν πάνω στις τοιχογραφίες και καταγράφουν τον θαυμασμό επισκεπτών από άλλους τόπους. Η χρήση του έληξε με την επίχωση του 256.

Σήμερα, σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, η ζωγραφισμένη αίθουσα είναι εγκατεστημένη στο Εθνικό Μουσείο της Δαμασκού στην αρχική της διάταξη· η γερμανική Wikipedia κάνει λόγο για ειδική αίθουσα. Το 2025, μετά την πτώση της κυβέρνησης Άσαντ, μια αντιπροσωπεία επιστημόνων από το εξωτερικό μπόρεσε να δει τις τοιχογραφίες για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες.[1][2][3]

Οι 58 σωζόμενες σκηνές, πιθανώς περίπου το 60% του αρχικού προγράμματος, αντλούν από την Εβραϊκή Βίβλο: η θυσία του Ισαάκ, ο Μωυσής στη φλεγόμενη βάτο και οδηγώντας τους Ισραηλίτες μέσα από την Ερυθρά Θάλασσα, το όραμα του Ιεζεκιήλ, ο Μαρδοχαίος και η Εσθήρ, ο Σαμουήλ που χρίει τον Δαβίδ. Το Χέρι του Θεού σημαίνει τη θεία παρέμβαση· οι Ισραηλίτες εμφανίζονται ως ένοπλη δύναμη με ασπίδες και σημαίες ρωμαϊκού τύπου, η Σκηνή του Μαρτυρίου ως ρωμαϊκός ναός και ο Ααρών με περσική ενδυμασία. Το εύρημα αμφισβήτησε στενές ερμηνείες μιας εβραϊκής απαγόρευσης των εικόνων. Η εγγραφή στον Προσωρινό Κατάλογο της UNESCO, στον οποίο η Δούρα-Ευρωπός περιλαμβάνεται από το 1999, συγκαταλέγει τις τοιχογραφίες της συναγωγής στις πιο διάσημες της πόλης.[1][2][3][5]

Επίπεδο πόλης: η Δούρα-Ευρωπός λεηλατήθηκε και καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό μεταξύ 2011 και 2014 υπό το ΙΚ· δορυφορικές εικόνες του 2015 έδειξαν ότι πάνω από το 70% του χώρου είχε ερημωθεί από αρχαιοκάπηλους. Επίπεδο κτιρίου: σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, ό,τι είχε απομείνει από τη συναγωγή επί τόπου φαίνεται ότι καταστράφηκε, πιθανώς το 2014. Οι τοιχογραφίες και η επανασυναρμολογημένη αίθουσα βρίσκονται στο Εθνικό Μουσείο της Δαμασκού· η σημερινή κατάσταση διατήρησής τους δεν περιγράφεται στις πηγές.[1][3][4]