Τελ Χαλάφ

Ο χώρος εποικίστηκε στην ύστερη Νεολιθική εποχή και έδωσε το όνομά του στον πολιτισμό Χαλάφ, του οποίου η κεραμική είναι ζωγραφισμένη με πολύχρωμα γεωμετρικά και ζωόμορφα σχέδια. Η αγγλική Wikipedia χρονολογεί την ακμή του περίπου στο 6100–5400 π.Χ., η γερμανική Wikipedia την περίοδο Χαλάφ περίπου στο 6000–5300 π.Χ. Ακολούθησε ο πολιτισμός Ουμπάιντ, και στη συνέχεια ο χώρος εγκαταλείφθηκε για μεγάλο διάστημα.

Τον 10ο αιώνα π.Χ. (10ο ή 9ο αιώνα σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia) οι ηγεμόνες του αραμαϊκού βασιλείου Μπιτ Μπαχιάνι έκαναν τον χώρο, ως Γκουζάνα, έδρα τους· ο βασιλιάς Καπάρα έχτισε στην ακρόπολη ένα πλούσια διακοσμημένο με γλυπτά ανάκτορο (το Δυτικό Ανάκτορο, ένα χιλάνι). Ο Ασσύριος βασιλιάς Αντάντ-νιραρί Β΄ εισέπραξε φόρο υποτέλειας από τη Γωζάν· η αγγλική Wikipedia αναφέρει το 894 π.Χ. Το 808 π.Χ. η πόλη έγινε επαρχία της Ασσυριακής Αυτοκρατορίας, και οι κυβερνήτες κατοικούσαν στο Βορειοανατολικό Ανάκτορο. Μετά την πτώση της Ασσυρίας έγινε βαβυλωνιακή αποικία το 612 π.Χ. και παρέμεινε κατοικημένη έως την ισλαμική περίοδο σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia, έως τη ρωμαιοπαρθική περίοδο σύμφωνα με την αγγλική. Η Βίβλος κατονομάζει τη Γωζάν ως προορισμό εκτοπισμένων Ισραηλιτών.[1][2][3]

Ένα τείχος ακρόπολης με προμαχώνες περιέκλειε μια άνω πόλη 5,1 εκταρίων, και ένα εξωτερικό τείχος μια κάτω πόλη περίπου 50 εκταρίων. Το Δυτικό Ανάκτορο βρισκόταν σε ψηλό άνδηρο· στην είσοδό του, κίονες με μορφές του θεού του καιρού και της οικογένειάς του, στεκόμενες πάνω σε ταύρο και λιοντάρια, έφεραν το επιστύλιο, και η βάση των τοίχων ήταν επενδεδυμένη με βασαλτικές ορθοστάτες. Σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia, η καλή κατάσταση διατήρησής τους ίσως συνδέεται με μια πυρκαγιά κατά την εξέγερση του 759 π.Χ. Αποκαλύφθηκαν επίσης ένας χώρος λατρείας, τάφοι και, στην κάτω πόλη, ένας ναός ασσυριακού τύπου.[1][2][3]

Ο Μαξ φον Οπενχάιμ ανακάλυψε τον χώρο τον Νοέμβριο του 1899 και έκανε ανασκαφές από το 1911 έως το 1913 και από το 1927 έως το 1929. Κατά τη διανομή των ευρημάτων, μέρος των γλυπτών πήγε στο Χαλέπι, αποτελώντας τον πυρήνα του σημερινού Εθνικού Μουσείου, και μέρος στο Βερολίνο. Εκεί ο Οπενχάιμ άνοιξε το δικό του Μουσείο Τελ Χαλάφ το 1930· αυτό κάηκε σε αεροπορική επιδρομή τον Νοέμβριο του 1943, και οι βασαλτικές μορφές θρυμματίστηκαν σε περίπου 27.000 κομμάτια. Μεταξύ 2001 και 2010 (γερμανική Wikipedia: 2002–2009) περισσότερα από 30 γλυπτά επανασυναρμολογήθηκαν και εκτέθηκαν στο Μουσείο της Περγάμου το 2011 και στη Bundeskunsthalle της Βόννης το 2014. Από το 2006 μια συρογερμανική ομάδα έχει επαναλάβει τις ανασκαφές στον τύμβο.[1][2][3]

Σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia, από τη δεκαετία του 1980 οι κατοικίες του χωριού έχουν επεκταθεί έως τον τύμβο, ώστε η περιοχή της νότιας κάτω πόλης δεν μπορεί πλέον να ερευνηθεί, και ένα ισλαμικό νεκροταφείο που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται περιορίζει τις ανασκαφές στον ίδιο τον τύμβο. Η αραβική Wikipedia αναφέρει περίπου 10.000 κατοίκους για το γύρω χωριό Τελ Χαλάφ. Δεν υπάρχει νεότερη αναφορά για την κατάσταση του χώρου.[2][3]