Ρεσάφα

Η αγγλική Wikipedia ανάγει τον χώρο σε ένα ασσυριακό στρατόπεδο του 9ου αιώνα π.Χ.· η γερμανική Wikipedia αναφέρει έναν ασσυριακό διοικητικό τόπο με την ονομασία Ρασάππα, αλλά θεωρεί αναπόδεικτη τη σύνδεση με τη βιβλική Ρεσέφ και με αυτόν τον χώρο, και κατονομάζει ως αρχαιότερα ευρήματα πρώιμα φλαβιανά, υποδηλώνοντας ίδρυση ως ρωμαϊκού φυλακίου γύρω στο 70 μ.Χ. Στη ρωμαϊκή εποχή η Ρεσάφα ήταν σταθμός στη Strata Diocletiana μεταξύ της Σούρας στον Ευφράτη και της Παλμύρας.

Μετά το μαρτύριο του στρατιώτη Σεργίου (περίπου το 312 σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia) ο τάφος του έγινε προσκυνηματικός προορισμός. Η Ρεσάφα ήταν επισκοπική έδρα από τις αρχές του 5ου αιώνα (αγγλική Wikipedia: λίγο μετά το 431). Ο αυτοκράτορας Αναστάσιος Α΄ ανέπτυξε το οχυρό σε πόλη και της απένειμε μητροπολιτικό βαθμό· το σημερινό τείχος χρονολογείται από τον Ιουστινιανό. Το 543 ο Σασανίδης βασιλιάς Χοσρόης Α΄ πολιόρκησε την πόλη. Στα τέλη του 6ου αιώνα Άραβες σύμμαχοι των Γασσανιδών φύλαγαν το ιερό.

Οι Βυζαντινοί έχασαν την πόλη το 636. Ο χαλίφης Χισάμ ιμπν Αμπντ αλ-Μαλίκ (βασ. 724–743) την έκανε αγαπημένη του κατοικία, έχτισε ανάκτορα έξω από τα τείχη και πρόσθεσε το Μεγάλο Τέμενος στην προσκυνηματική εκκλησία. Σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia, οι κάτοικοι κατέφυγαν από τους Μογγόλους στη Σαλαμίγια το 1269· η Ρεσάφα αναφέρεται για τελευταία φορά στα τέλη του 13ου αιώνα.[1][2][3]

Το τείχος, ύψους έως 15 μέτρων και πάχους 3 μέτρων, χτισμένο από τοπική γυψόπετρα, σχηματίζει ένα ακανόνιστο τετράπλευρο με πλευρές 350 έως 549 μέτρων, μία πύλη σε κάθε πλευρά, δύο περιδρόμους και 50 εν μέρει σωζόμενους προμαχώνες. Μέσα στον περίβολο των περίπου 21 εκταρίων βρίσκονται τέσσερις εκκλησίες: η Βασιλική Α των τελών του 5ου αιώνα, σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia η μεγαλύτερη σωζόμενη βασιλική με ευρείες τοξοστοιχίες στη Συρία, με το μεγαλύτερο γνωστό βήμα της χώρας· η Βασιλική Β, που άρχισε να χτίζεται το 518· ένας περίκεντρος ναός (τετράκογχος) των αρχών του 6ου αιώνα· και η μικρότερη Βασιλική Γ.

Χωρίς πηγή ή τρεχούμενο νερό, η πόλη βασιζόταν σε τέσσερις μεγάλες υπόγειες δεξαμενές· η μεγαλύτερη χωρούσε 15.000 έως 16.000 κυβικά μέτρα σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia. Έξω από τη βόρεια πύλη βρίσκεται το λεγόμενο κτίριο του αλ-Μουντχίρ του 570–580 περίπου, που πιθανώς χρησιμοποιούσαν οι Γασσανίδες· νότια της πόλης βρίσκονται τα μόλις ορατά κατάλοιπα της ανακτορικής περιοχής του Χισάμ.[1][2][3]

Η αγγλική Wikipedia περιγράφει τη Ρεσάφα ως το σημαντικότερο προσκυνηματικό κέντρο της βυζαντινής Ανατολής μετά την Ιερουσαλήμ, με ιδιαίτερη απήχηση στους ντόπιους Άραβες. Η γερμανική Wikipedia βλέπει το τέμενος που χτίστηκε κολλητά στην εκκλησία ως ένδειξη συνύπαρξης, που επέτρεπε σε χριστιανούς και μουσουλμάνους να τιμούν το ιερό ταυτόχρονα.[1][2][3]

Σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia, το εσωτερικό της πόλης είναι ένα τοπίο κρατήρων που άφησαν παράνομες ανασκαφές μεταξύ 1910 και 1920. Συριακές εργασίες αναστήλωσης στη βόρεια πύλη και στη Βασιλική Α το 1968–1976 κατεδάφισαν ψηλά τμήματα τοίχων και, σύμφωνα με τον Τίλο Ούλμπερτ, προκάλεσαν ζημιές σε τοίχους και δάπεδα· το 2004/05 στερεώθηκαν τμήματα των στέψεων του τείχους. Κατά τον εμφύλιο πόλεμο ο έλεγχος άλλαξε πολλές φορές (αγγλική Wikipedia: ανακατάληψη από το ISIS στις 19 Ιουνίου 2017· αραβική Wikipedia: αντιπολίτευση το 2013, στρατός τον Ιούνιο του 2016). Οι πηγές δεν παρέχουν πληροφορίες για πολεμικές ζημιές.[1][2][3]