Παλμύρα

Ο τόπος εμφανίζεται στις γραπτές πηγές γύρω στο 2000 π.Χ., όταν ένας άνδρας που αποκαλείται Ταντμορίτης εμφανίζεται σε ένα συμβόλαιο στην ασσυριακή εμπορική αποικία του Κιουλτεπέ· πινακίδες από το Μαρί του 18ου αιώνα π.Χ. γράφουν το όνομα Τα-αντ-μι-ιρ. Η αγγλική Wikipedia χρονολογεί την ενσωμάτωσή της στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία γύρω στο 14 μ.Χ., επί Τιβερίου, ενώ η UNESCO τοποθετεί τον ρωμαϊκό έλεγχο στα μέσα του πρώτου αιώνα μ.Χ.

Ο Αδριανός την επισκέφθηκε το 129 και την έκανε ελεύθερη πόλη· μεταξύ 213 και 216 ο Καρακάλλας την ανύψωσε σε colonia. Το 260 ο Παλμυρηνός ηγεμόνας Οδαίναθος νίκησε τον Πέρση βασιλιά Σαπώρ Α΄, και από το 270 η χήρα του Ζηνοβία επέκτεινε την παλμυρηνή κυριαρχία έως την Αίγυπτο. Μετά από νέα εξέγερση το 273 ο αυτοκράτορας Αυρηλιανός διέταξε την ισοπέδωση της πόλης· συνέχισε να υπάρχει ως μικρότερη φρουριακή πόλη.

Ο Χαλίντ ιμπν αλ-Ουαλίντ κατέλαβε την πόλη το 634. Άκμασε ξανά επί Ομαγιαδών και ερημώθηκε από τον Ταμερλάνο το 1400, μετά από το οποίο παρέμεινε χωριό. Ο Ανρί Σεϊρίγκ άρχισε ανασκαφές μεγάλης κλίμακας το 1929, και έως το 1932 οι κάτοικοι είχαν μεταφερθεί στο νέο χωριό Ταντμούρ δίπλα στα ερείπια.[1][2][5]

Η Μεγάλη Κιονοστοιχία, μήκους περίπου 1,1 km, αποτελούσε τον κύριο άξονα από τον Ναό του Βηλ στα ανατολικά έως τον Ταφικό Ναό αρ. 86 στα δυτικά· οι περισσότεροι κίονές της, ύψους περίπου 9,5 m ο καθένας, χρονολογούνται από τον δεύτερο αιώνα μ.Χ. Κατά μήκος της βρίσκονταν η Μνημειακή Αψίδα, το τετράπυλο και το θέατρο. Η αγορά, διαστάσεων 71 επί 84 m, γειτνίαζε με την Αυλή των Δασμών.

Ο Ναός του Βηλ συνδύαζε μια ρωμαϊκή περίστυλη αυλή με μια κατ’ ουσίαν σημιτική κάτοψη, στην οποία το κύριο ιερό βρισκόταν εκτός του κεντρικού άξονα. Ο Ναός του Βάαλσαμιν ανάγεται στα τέλη του δεύτερου αιώνα π.Χ. και ανοικοδομήθηκε σε μεγάλο βαθμό το 131 μ.Χ. Δυτικά των τειχών, η Κοιλάδα των Τάφων περιλαμβάνει περισσότερους από 50 πυργόσχημους τάφους έως τεσσάρων ορόφων· ο νεότερος χρονολογείται στο 128 μ.Χ., μετά από το οποίο τη θέση τους πήραν ταφικοί ναοί και υπόγεια ταφικά μνημεία (υπόγεια).[1][2][5]

Η λατρευτική ζωή επικεντρωνόταν στον Βηλ, που λατρευόταν μαζί με τον σεληνιακό θεό Αγλιβώλ και τον ηλιακό θεό Γιαρχιβώλ. Επίσκοπος μαρτυρείται ήδη το 325 και οι περισσότεροι ναοί έγιναν εκκλησίες, αν και ο Ναός της Αλλάτ καταστράφηκε το 385. Οι Ομαγιάδες μετέτρεψαν μέρος του Ναού του Βηλ σε τέμενος συνάθροισης· το 1132 οι Μπουρίδες έκαναν τον περίβολό του ακρόπολη, που κατοικούνταν έως τον 20ό αιώνα.

Η οικονομία στηριζόταν στη γεωργία, την κτηνοτροφία, τη φορολογία και κυρίως στο εμπόριο των καραβανιών που συνέδεε τον Ευφράτη και τον Περσικό Κόλπο με τη Μεσόγειο. Οι έμποροι πλήρωναν δασμούς στην Αυλή των Δασμών, όπου ήταν αναρτημένος ένας δίγλωσσος φορολογικός νόμος του 137 μ.Χ. στα ελληνικά και τα παλμυρηνά. Κατά την πρώτη κατοχή από το ΙΚ το 2015 το θέατρο χρησιμοποιήθηκε για δημόσιες εκτελέσεις.[1][2]

Η επιγραφή των δασμών, που βρέθηκε το 1882, δωρήθηκε στον Ρώσο Τσάρο το 1901 και βρίσκεται σήμερα στο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης. Η UNESCO τονίζει ότι τα ερείπια, που περιέγραψαν περιηγητές τον 17ο και 18ο αιώνα, επηρέασαν την αναβίωση της κλασικής αρχιτεκτονικής στη Δύση. Τον Αύγουστο του 2015 το ΙΚ σκότωσε τον Χαλέντ αλ-Ασαάντ, τον συνταξιούχο προϊστάμενο αρχαιοτήτων της Παλμύρας.[1][5]

Το ΙΚ κατέλαβε την Παλμύρα από τον Μάιο του 2015 έως τον Μάρτιο του 2016 και ξανά από τον Δεκέμβριο του 2016 έως τον Μάρτιο του 2017. Το 2015 κατέστρεψε τους Ναούς του Βάαλσαμιν και του Βηλ και τη Μνημειακή Αψίδα· η γερμανική Wikipedia αναφέρει επίσης έξι πυργόσχημους τάφους που ανατινάχθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2015. Τον Ιανουάριο του 2017 το τετράπυλο καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό και το σκηνικό οικοδόμημα του θεάτρου υπέστη σοβαρές ζημιές.

Ο αναστηλωμένος Λέων της Αλλάτ παρουσιάστηκε το 2017 και πρόκειται να παραμείνει στο Εθνικό Μουσείο της Δαμασκού. Ρωσοσυριακές ομάδες αποκατέστησαν την περιοχή της πηγής Έφκα το 2022. Μετά τον Δεκέμβριο του 2024 η UNESCO άρχισε να συνεργάζεται με τη συριακή κυβέρνηση, την ALIPH και το Aga Khan Trust for Culture· σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, έως τον Ιούνιο του 2026 οι εργασίες αυτές περιορίζονταν σε αυτοψίες και εκτιμήσεις ζημιών.[1][2][5]