Μάρι

Σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia και την UNESCO, το Μαρί ιδρύθηκε γύρω στο 2900 π.Χ. ως νέα πόλη για τον έλεγχο των υδάτινων οδών του Ευφράτη· η γερμανική Wikipedia θεωρεί την ίδρυσή του ατεκμηρίωτη. Η πρώτη πόλη («Ville I») εγκαταλείφθηκε γύρω στο 2550 π.Χ. για άγνωστους λόγους, ξαναχτίστηκε πριν από το 2500 π.Χ. και, ως το «δεύτερο βασίλειο», έγινε ισχυρό κράτος με έντονες σουμεριακές πολιτιστικές συγγένειες, που διεξήγαγε μακρύ πόλεμο με την Έμπλα. Γύρω στο 2300 π.Χ. (μέση χρονολόγηση) ο Σαργών του Ακκάντ κατέστρεψε την πόλη.

Μετά την αποκατάστασή του υπό ακκαδική κυριαρχία, στρατιωτικοί κυβερνήτες (Σακκανάκκου) διοικούσαν το Μαρί και έγιναν ανεξάρτητοι καθώς η Ακκαδική Αυτοκρατορία διαλυόταν. Γύρω στο 1830 π.Χ. ανέλαβε η αμορραϊκή δυναστεία των Λιμ· επί Ζιμρί-Λιμ (από περίπου το 1776 π.Χ.) το βασίλειο άκμασε. Ο Χαμουραμπί της Βαβυλώνας τον νίκησε γύρω στο 1761 π.Χ. και ισοπέδωσε την πόλη μετά από εξέγερση· η γερμανική Wikipedia αναφέρει το 1759 π.Χ. (μέση χρονολόγηση). Το Μαρί επέζησε ως μικρός οικισμός υπό βαβυλωνιακή και ασσυριακή κυριαρχία, έως ότου εξαφανίστηκε από τις πηγές την ελληνιστική περίοδο.

Ο χώρος ανακαλύφθηκε το 1933, όταν Βεδουίνοι που έσκαβαν για μια επιτύμβια πλάκα βρήκαν ένα ακέφαλο άγαλμα· μια ομάδα του Λούβρου άρχισε ανασκαφές στις 14 Δεκεμβρίου 1933. Τις ανασκαφές διηύθυναν ο Αντρέ Παρό (έως το 1974), ο Ζαν-Κλοντ Μαργκερόν (1979–2004) και, από το 2005, ο Πασκάλ Μπουτερλέν· η UNESCO μετρά 42 ανασκαφικές περιόδους.[1][2][4][5]

Η πρώτη πόλη είχε αυστηρά κυκλική κάτοψη διαμέτρου περίπου 1,9 χιλιομέτρων (γερμανική Wikipedia και η σειριακή προσωρινή εγγραφή: περίπου 2 km), προστατευόταν από ένα εξωτερικό αντιπλημμυρικό ανάχωμα και ένα εσωτερικό πρόχωμα με πύργους και συνδεόταν με τον Ευφράτη μέσω καναλιού. Το ανάκτορο και οι ναοί βρίσκονταν στο κέντρο, μεταξύ αυτών η «Enceinte Sacrée» και οι ναοί της Νινχουρσάγκ, της Ιστάρ και του Σαμάς· επί των Σακκανάκκου προστέθηκε ένας «Ναός των Λεόντων» για τον Νταγκάν.

Το ανάκτορο του Ζιμρί-Λιμ είχε 275 δωμάτια σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia· η περιγραφή της UNESCO αναφέρει περισσότερα από 2,5 εκτάρια με περίπου 300 δωμάτια και αυλές και τοίχους από πλίνθους λάσπης διατηρημένους σε ύψος έως τέσσερα με πέντε μέτρα με τοιχογραφίες. Σύμφωνα με την UNESCO, ο τύμβος, που σχηματίστηκε από τρεις επάλληλες πόλεις, καλύπτει περισσότερα από 14 εκτάρια και υψώνεται έως 14,5 μέτρα.[1][2][4][5]

Τα αρχεία πινακίδων – πάνω από 25.000 πινακίδες συνολικά σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, περισσότερες από 20.000 από αυτές από το αρχείο του Ζιμρί-Λιμ των περίπου 1800–1750 π.Χ. – τεκμηριώνουν τη διοίκηση, τη διπλωματία και εμπορικά δίκτυα που έφταναν έως το Αφγανιστάν και την Κρήτη. Λατρεύονταν σημιτικές και σουμεριακές θεότητες, με τον Νταγκάν επικεφαλής του πανθέου. Τα ευρήματα φυλάσσονται στο Λούβρο, στα εθνικά μουσεία του Χαλεπιού και της Δαμασκού και στο Μουσείο του Ντέιρ εζ-Ζορ. Το Μαρί περιλαμβάνεται στον Προσωρινό Κατάλογο της Συρίας από το 1999 και εμφανίζεται επίσης, μαζί με τη Δούρα-Ευρωπό, σε μια ακόμη προσωρινή εγγραφή.[1][2][4][5]

Οι ανασκαφές έχουν ανασταλεί από το 2011. Ο χώρος περιήλθε στον έλεγχο ένοπλων ομάδων· μια επίσημη έκθεση του 2014 κατονόμαζε το ανάκτορο, τα λουτρά και τους ναούς της Ιστάρ και του Νταγκάν ως στόχους αρχαιοκαπήλων. Σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia, μαχητές του ISIS έσκαψαν σήραγγες μέσα στο ανάκτορο και ανατίναξαν το προστατευτικό στέγαστρο που είχε τοποθετηθεί το 2010· την άνοιξη του 2018 το Μαρί θεωρούνταν ο πιο λεηλατημένος χώρος της χώρας. Η αγγλική Wikipedia αναφέρει στοιχεία τηλεπισκόπησης για εκτεταμένη λεηλασία μεταξύ 2011 και 2022.[1][2]