Κεντρική Συναγωγή του Χαλεπιού

Σύμφωνα με την εβραϊκή παράδοση όπως την κατέγραψε ο Ντέιβιντ Σάτον, ο Ιωάβ, γιος της Σαρουΐας, στρατηγός του βασιλιά Δαβίδ, έθεσε τα θεμέλιά της μετά την κατάκτηση της πόλης, που τότε ονομαζόταν Αράμ Σόμπα· εξ ου και το όνομα Συναγωγή του Ιωάβ. Η δυτική πτέρυγα, το αρχαιότερο τμήμα, χρονολογείται στον 5ο ή 6ο αιώνα από την αγγλική Wikipedia και στον 4ο ή 5ο από τη γερμανική· η αρχαιότερη σωζόμενη επιγραφή χρονολογείται στο 834. Κατά τη μογγολική εισβολή του 1260 η συναγωγή ήταν ένα από τα έξι ορισμένα ασφαλή καταφύγια σύμφωνα με το αγγλικό άρθρο, ενώ το γερμανικό αναφέρει ότι μετατράπηκε σε τέμενος μετά από μογγολικές ζημιές τον 13ο αιώνα. Καταστράφηκε κατά την εισβολή του Ταμερλάνου το 1400 και ξαναχτίστηκε μεταξύ 1405 και 1418, σκόπιμα σε μικρότερη κλίμακα ώστε να μην προσελκύει την προσοχή.

Μετά την οθωμανική κατάκτηση του 1516, η οικονομική ανάπτυξη προσέλκυσε Εβραίους από την Ισπανία στη Συρία, και χτίστηκε μια ανατολική πτέρυγα όπου οι νεοφερμένοι μπορούσαν να ακολουθούν τις δικές τους τελετουργίες. Το κτίριο ανακαινίστηκε ξανά το 1855. Ο περιηγητής Πιέτρο ντέλλα Βάλλε την επισκέφθηκε τον Αύγουστο του 1626, και ο λόγιος Έλκαν Νέιθαν Άντλερ την περιέγραψε το 1905.

Στο πογκρόμ του Χαλεπιού την 1η Δεκεμβρίου 1947 η συναγωγή λεηλατήθηκε και πυρπολήθηκε· η γερμανική Wikipedia αναφέρει ότι σκοτώθηκαν αρκετοί πιστοί, πολλοί από αυτούς παιδιά, και ότι κάηκαν σελίδες του Κώδικα. Το κτίριο έμεινε σε ερείπια έως το 1990, όταν η συριακή εβραϊκή κοινότητα της Νέας Υόρκης χρηματοδότησε μια ανακατασκευή που ολοκληρώθηκε το 1992. Καθώς δεν είχε απομείνει εβραϊκή κοινότητα στο Χαλέπι, παρέμεινε αχρησιμοποίητο και τέθηκε υπό τη δικαιοδοσία της συριακής κυβέρνησης.[1][2][3]

Το συγκρότημα είχε τρία μέρη: μια δυτική αίθουσα προσευχής, μια κεντρική αυλή και μια ανατολική πτέρυγα. Η δυτική αίθουσα χωριζόταν σε τρία κλίτη με σειρές κιόνων· ο δυτικός τοίχος της είχε επτά παράθυρα διαφορετικού σχεδίου, και στο κέντρο της βρισκόταν μια σκαλιστή ξύλινη τεβά με έξι σκαλοπάτια. Στο νότιο άκρο, προς την Ιερουσαλήμ, βρίσκονταν η Μεσαία Κιβωτός και η Κιβωτός του Μωυσή· το ανατολικό κλίτος έγινε προθάλαμος εισόδου με τη Σφραγισμένη Κιβωτό, πάνω από την οποία βρισκόταν ο γυναικωνίτης.

Στην αυλή υπήρχε μια θολωτή τεβά πάνω σε τέσσερις κίονες. Ο δυτικός τοίχος περιείχε την Κιβωτό της Τεκιά, όπου ηχούσε το σοφάρ, με μια εξέδρα προσβάσιμη με εννέα σκαλοπάτια που χρησιμοποιούνταν για περιτομές· η Θερινή Κιβωτός βρισκόταν στον νότιο τοίχο και ένα μπεθ μιντράς καταλάμβανε τη βόρεια πλευρά. Η ανατολική πτέρυγα περιείχε την Κιβωτό των Σεφαραδιτών Εβραίων και το κλειστό Σπήλαιο του Ηλία, όπου φυλασσόταν ο Κώδικας. Επτά κιβωτοί (εχαλότ) υπήρχαν σε όλο το συγκρότημα, και ένα μικρότερο παρεκκλήσι στέγαζε τη γενιζά.[1][2]

Ως κύρια συναγωγή της κοινότητας, το κτίριο αντανακλούσε τη σύνθεσή της: σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia, η παλαιά εγκατεστημένη κοινότητα των Μουσταραμπί προσευχόταν στη δυτική πτέρυγα, ενώ η ανατολική πτέρυγα χρησίμευε ως αίθουσα μελέτης και χώρος προσευχής για τους μεταγενέστερους Σεφαραδίτες νεοφερμένους, γνωστούς ως «Φράγκους». Με καλό καιρό, ιδίως το καλοκαίρι, η αυλή χρησίμευε ως υπαίθριο ιερό.

Για περισσότερα από πεντακόσια χρόνια, από τον 14ο αιώνα σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia, η κοινότητα φύλαγε εδώ τον Κώδικα του Χαλεπιού, τον οποίο το γερμανικό άρθρο αποκαλεί το αρχαιότερο χειρόγραφο της μασοριτικής Εβραϊκής Βίβλου. Μετά το πογκρόμ μεταφέρθηκε στο Ισραήλ, το 1958 σύμφωνα με το γερμανικό άρθρο. Για τη μεταγενέστερη περίοδο η γερμανική Wikipedia σημειώνει ότι προσευχές Καντίς και Κοχανίμ επιτράπηκαν στη συναγωγή την 1η Ιουνίου 2008.[1][2][3]

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ήταν ο διπλασιασμός των τόπων προσευχής: καθένα από τα τρία τμήματα είχε τη δική του τεβά και τις δικές του κιβωτούς, ώστε η αίθουσα, η αυλή και η ανατολική πτέρυγα να χρησιμοποιούνται ανάλογα με την εποχή και την κοινότητα. Οι πηγές δίνουν αντικρουόμενες χρονολογίες για την ανατολική πτέρυγα (15ος, 16ος ή 19ος αιώνας).[1][2]

Κατά τον συριακό εμφύλιο πόλεμο το κτίριο υπέστη ξανά ζημιές μεταξύ 2011 και 2015 υπό ασαφείς συνθήκες. Το Sephardic Heritage Museum άρχισε την αναστήλωση το 2016· οι σεισμοί του 2023 προκάλεσαν περαιτέρω ζημιές. Σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia (αναθεώρηση Ιουλίου 2026), η αναστήλωση συνεχίζεται.[1][3]