Απάμεια (Ορόντου)

Οι αφηγήσεις για τις απαρχές του χώρου διαφέρουν: η γερμανική Wikipedia αναφέρει ως αρχικό όνομα Φαρνάκη και, μετά τον Αλέξανδρο, για σύντομο διάστημα Πέλλα· η αγγλική Wikipedia ακολουθεί μια ερμηνεία ψηφιδωτού που ανακαλύφθηκε το 2011, σύμφωνα με την οποία η Πέλλα ιδρύθηκε ως μακεδονική στρατιωτική εγκατάσταση το φθινόπωρο του 320 π.Χ. Γύρω στο 300 π.Χ. (UNESCO: 301 π.Χ.) ο Σέλευκος Α΄ Νικάτωρ την οχύρωσε ως πόλη και της έδωσε το όνομα της συζύγου του Απάμας. Η Απάμεια ανήκε στη συριακή τετράπολη και ήταν σελευκιδική στρατιωτική βάση και νομισματοκοπείο.

Η Ρώμη ανέλαβε τον έλεγχο το 64 π.Χ. (γερμανική Wikipedia: 63 π.Χ.). Μια απογραφή του 6/7 μ.Χ. κατέγραψε 117.000 πολίτες ή ελεύθερους άνδρες· ο συνολικός πληθυσμός που συνεπάγεται αυτό αμφισβητείται. Ο σεισμός του 115 κατέστρεψε μεγάλο μέρος της πόλης, η οποία ανοικοδομήθηκε κατά τον 2ο αιώνα. Στις αρχές του 5ου αιώνα η Απάμεια έγινε πρωτεύουσα της Συρίας Δευτέρας. Σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia, παραδόθηκε αμαχητί στον Χοσρόη Α΄ το 540· το 613 έπεσε στους Σασανίδες για αρκετά χρόνια.

Μετά τη μουσουλμανική κατάκτηση τον 7ο αιώνα η πόλη λεηλατήθηκε σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia και επανεποικίστηκε εν μέρει σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia· το φρούριο παρέμεινε κατοικημένο. Σταυροφόροι υπό τον Ταγκρέδο την κατέλαβαν γύρω στο 1106, και ο Νουρ αλ-Ντιν την ανακατέλαβε το 1149. Σεισμοί τον 12ο αιώνα κατέστρεψαν την πόλη· οι πηγές αναφέρουν το 1152 (αγγλική) και το 1157–1170 (αραβική).[1][2][3][4]

Οι πηγές αναφέρουν την έκταση των ερειπίων ως περισσότερα από 200 ή 250 εκτάρια, που περικλείονται από τείχος μήκους περίπου επτά χιλιομέτρων. Η κιονοστοιχία της οδού (cardo maximus) εκτεινόταν από τη βόρεια έως τη νότια πύλη· το μήκος της δίνεται ως σχεδόν 1.600 m (de), 1.774 m (ar), 1.800 m (UNESCO) και σχεδόν 2 km (en), και το πλάτος της μαζί με τις στοές 37,5 έως σχεδόν 40 μέτρα. Σύμφωνα με την UNESCO, οι κίονές της, ορισμένοι με ελικοειδείς ραβδώσεις, κατασκευάστηκαν μεταξύ Τραϊανού και Σεπτίμιου Σεβήρου· η οδός ανακατασκευάστηκε επί Ιουστινιανού.

Κατά μήκος της βρίσκονταν λουτρά, η αγορά, ένα νυμφαίο, ένα τυχαίο και εκκλησίες, μεταξύ αυτών ένας καθεδρικός ναός σε μορφή τετρακόγχου. Το θέατρο, διαμέτρου άνω των 135 μέτρων, θεωρείται το μεγαλύτερο της Συρίας· η αγγλική Wikipedia εκτιμά πάνω από 20.000 θέσεις. Μια συναγωγή με ψηφιδωτό δάπεδο του 391 περίπου αντικαταστάθηκε από εκκλησία τον 5ο αιώνα. Η ακρόπολη του Καλάατ αλ-Μαντίκ βρίσκεται πάνω στην παλαιά ακρόπολη.[1][2][3][4]

Στην ύστερη αρχαιότητα η Απάμεια φιλοξενούσε μια φιλοσοφική σχολή και επισκοπική έδρα. Βελγικές ανασκαφές υπό τον Φραντς Κιμόν (1930–1938, 1947, 1953) και από το 1965 υπό τον Ζαν-Σαρλ Μπαλτί μετέφεραν πολλά ευρήματα στις Βρυξέλλες, μεταξύ αυτών το Μεγάλο Ψηφιδωτό του Κυνηγιού του 415–420 περίπου και ένα ανακατασκευασμένο τμήμα της κιονοστοιχίας. Σύμφωνα με την αραβική Wikipedia, το οθωμανικό χαν του 16ου αιώνα κάτω από την ακρόπολη στεγάζει μουσείο ψηφιδωτών από το 1987.[1][2][3]

Σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia, η κιονοστοιχία δέχθηκε πυρά πυροβολικού στις 15 Μαρτίου 2012, και αεροφωτογραφίες της άνοιξης του 2013 έδειξαν πολλούς μεγάλους λάκκους αρχαιοκαπηλίας. Η αραβική Wikipedia αναφέρει κλοπές από το μουσείο το 2011–2012, τρύπες από σφαίρες σε κίονες και μερική κατεδάφιση τοίχων. Η αγγλική Wikipedia παραθέτει δορυφορικές εικόνες του Απριλίου 2017 που δείχνουν εκατοντάδες λάκκους που άνοιξαν αρχαιοκάπηλοι.[1][2][3]